ОЦЕНКА БИОДОСТУПНОСТИ ХЛОРОРГАНИЧЕСКИХ ПЕСТИЦИДОВ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ МОДЕЛИ ЖЕЛУДОЧНО-КИШЕЧНОГО ТРАКТА КУР

А.Қ.  Ахатжанова; Ф.Б. Амутова; М.А.  Нурсеитова; Н.Н.  Ахметсадыков; Г.С.  Конуспаева; С. Юръянц

doi:10.26577/bb1072202613

Авторлар

А.Қ. Ахатжанова Антиген ғылыми-өндірістік кәсіпорны, Қазақстан Алматы https://orcid.org/0000-0002-8400-1187
Ф.Б. Амутова Антиген ғылыми-өндірістік кәсіпорны, Қазақстан Алматы https://orcid.org/0000-0003-3325-4018
М.А. Нурсеитова Антиген ғылыми-өндірістік кәсіпорны, Қазақстан Алматы https://orcid.org/0000-0001-7356-9941
Н.Н. Ахметсадыков Антиген ғылыми-өндірістік кәсіпорны, Қазақстан Алматы https://orcid.org/0000-0001-6076-7164
Г.С. Конуспаева Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Қазақстан, Алматы https://orcid.org/0000-0003-0171-3582
С. Юръянц Лотарингия университеті, Франция, Нанси https://orcid.org/0000-0001-8223-6612

DOI:

https://doi.org/10.26577/bb1072202613

5 4

Кілттік сөздер:

органические загрязнители, құс, биожетімділік, in vitro қорытылу, топырақ

Аннотация

2023 жылы ФАО GCP/SEC/011/GFF жобасы аясында жүргізілген ауқымды түгендеу нәтижесінде Қазақстанда шамамен 1,3 мың тонна ескірген тұрақты органикалық ластағыштар (ТОЛ) анықталды. 2013–2024 жылдары Алматы облысындағы бұрынғы пестицид қоймаларында жүргізілген зерттеулер шекті рұқсат етілген концентрациялардан (ШРК) ондаған есе асатын деңгейлерді көрсетті. Липофильділігі мен тұрақтылығына байланысты бұл қосылыстар мал мен құс ағзасына ену қаупін тудырады, себебі олар тәулігіне 30 г дейін топырақты тұтынуы мүмкін. Зерттелген топырақтың рН мәні 8,0, күл мөлшері 27,9%, органикалық заттар үлесі 3,4% болды, ал хлорорганикалық пестицидтердің (ХОП) концентрациясы 4,5–5,0 мкг/г аралығында анықталды. Ас қорыту жолын модельдеу жағдайында ХОП-тың биожетімділігі асқазан фазасынан ішек фазасына өткенде айтарлықтай артты және сорбциялық «сіңіргіш» ретінде Tenax қолданылғанда одан әрі күшейді (0,01–17,10%-дан 24,00–52,70%-ға дейін). Жалпы алғанда, орташа биожетімділік 25%-дан 67%-ға дейін өзгерді, ең жоғары мәндер 4,4-ДДТ және β-ГХЦГ үшін байқалды. Бұл нәтижелер in vitro модельдерде сорбциялық сіңіргіштердің маңыздылығын көрсетеді, себебі олар сіңіру процестерін шынайырақ модельдеуге мүмкіндік береді және осылайша тағам қауіпсіздігі мен қоғамдық денсаулық үшін биожетімді ластағыш фракцияларды дәлірек бағалауды қамтамасыз етеді.

Авторлардың биографисы

А.Қ. Ахатжанова , Антиген ғылыми-өндірістік кәсіпорны, Қазақстан Алматы

А.Қ. Ахатжанова (корреспонден автор) – кіші ғылыми қызметкер, «Антиген» Ғылыми–өндірістік кәсіпорны ЖШС, биотехнология кафедрасының докторанты, әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті (Алматы, Қазақстан, ahatzhana@gmail.com)

Ф.Б. Амутова, Антиген ғылыми-өндірістік кәсіпорны, Қазақстан Алматы

Ф.Б. Амутова – PhD, лаборатория меңгерушісі, «Антиген» Ғылыми–өндірістік кәсіпорны ЖШС (Алматы, Қазақстан, amutovafb@gmail.com)

М.А. Нурсеитова, Антиген ғылыми-өндірістік кәсіпорны, Қазақстан Алматы

М.Н. Нурсеитова – PhD, аға ғылыми қызметкер, «Антиген» Ғылыми–өндірістік кәсіпорны ЖШС (Алматы, Қазақстан, mnurseitova1@gmail.com)

Н.Н. Ахметсадыков, Антиген ғылыми-өндірістік кәсіпорны, Қазақстан Алматы

Н.Н. Ахметсадыков – в.ғ.д., профессор, «Антиген» Ғылыми–өндірістік кәсіпорны ЖШС (Алматы, Қазақстан)

Г.С. Конуспаева, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Қазақстан, Алматы

Gaukhar Konuspayeva – PhD, professor of the department of Biotechnology, Al-Farabi Kazakh National university (Almaty, Kazakhstan, konuspaevags@hotmail.fr)

С. Юръянц , Лотарингия университеті, Франция, Нанси

Stefan Jurjanz – PhD, HDR, assoc. professor, laboratory of Animals and AgroEcosystems, University of Lorraine, (Nancy, France, stefan.jurjanz@univ-lorraine.fr)