ASSESSMENT OF THE ECOLOGICAL STATE OF THE POPULATION OF THE SPECIES SCHMALHAUSENIA NIDULANS (REGEL) PETR. OF THE FLORA   OF THE NORTHERN TIEN SHAN

Г.А.  Садырова; M.M. Даулетбаева; А.А. Шорманова; K.К. Хамитова; Г.A. Садыров; С.А.  Усербаева; T.M.  Жапаркулов; M.O.  Айтжанов; Ж.М.  Ералиева; Ж.А. Орынбаева

doi:10.26577/bb107220262

Авторлар

Г.А. Садырова әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-4717-4249
M.M. Даулетбаева Қазақ ұлттық әйелдер педагогикалық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-0939-1613
А.А. Шорманова Ботаника және фитоинтродукция институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0009-0003-7081-1976
K.К. Хамитова Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Орта Азия-Герман экожүйелерді сақтау және биоәртүрлілік институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-4435-4081
Г.A. Садыров Қазақ спорт және туризм академиясы, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-2681-1747
С.А. Усербаева Іле-Алатау ұлттық саябағы, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0009-0002-1475-7015
T.M. Жапаркулов Іле-Алатау ұлттық саябағы, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-3371-2886
M.O. Айтжанов Қазақ ұлттық әйелдер педагогикалық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-7067-9296
Ж.М. Ералиева Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-2333-149X
Ж.А. Орынбаева Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-9512-2830

DOI:

https://doi.org/10.26577/bb107220262

6 9

Кілттік сөздер:

Schmalhausenia nidulans, популяция, онтогенетикалық құрылым, морфологиялық ерекшеліктер, Ұзынқара, Іле Алатауы

Аннотация

Бұл мақалада Солтүстік Тянь-Шаньның биік таулы аймақтарында мекендейтін сирек кездесетін эндемикалық Schmalhausenia nidulans түрінің популяцияларының экологиялық жағдайын кешенді бағалау нәтижелері ұсынылған. Зерттеудің мақсаты түр популяцияларының санын, онтогенетикалық құрылымын, морфометриялық параметрлерін және анатомиялық ерекшеліктерін талдау арқылы олардың қазіргі жағдайын зерттеу болды. Түрдің екі табиғи популяциясы зерттелді: бірінші популяция Ұзынқара жотасында теңіз деңгейінен 3003 м биіктікте орналасқан және екінші популяция Іле-Алатау жотасында теңіз деңгейінен 3260 м биіктікте өседі. Далалық зерттеу барысында популяция мөлшері, жас құрылымы және дамудың жасөспірім, жетілмеген, тың және генеративті сатыларындағы даралардың морфологиялық ерекшеліктері зерттелді, сондай-ақ сабақ құрылымының анатомиялық талдауы жүргізілді. Екі популяция да толық онтогенетикалық спектрмен сипатталатыны анықталды, бұл олардың төзімділігі мен табиғи өзін-өзі қамтамасыз ету қабілетін көрсетеді.

Авторлардың биографисы

Г.А. Садырова, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

Садырова Гүлбану Әуесханқызы – биология ғылымдарының докторы, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің география және қоршаған ортаны басқару факультетінің доценті (Алматы, Қазақстан, e-mail: gulbanu-s@mail.ru)

M.M. Даулетбаева, Қазақ ұлттық әйелдер педагогикалық университеті, Алматы, Қазақстан

Дәулетбаева Маржанкүл Мырзахметқызы – PhD докторы, Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университетінің биология кафедрасының аға оқытушысы (Алматы, Қазақстан, e-mail: marjandmm19@gmail.com)

А.А. Шорманова , Ботаника және фитоинтродукция институты, Алматы, Қазақстан

Шорманова Айжамал Әбдірайымқызы – PhD докторы, Ботаника және фитоинтродукция институтының жоғары өсімдіктер флорасы зертханасының аға ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан; e-mail: aijamal_shormanova60@mail.ru).

K.К. Хамитова , Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Орта Азия-Герман экожүйелерді сақтау және биоәртүрлілік институты, Алматы, Қазақстан

Хамитова Корлан Кадырбековна - PhD докторы, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің география және қоршаған ортаны басқару факультетінің аға оқытушысы (Алматы, Қазақстан, e-mail: khamitovakorlan@gmail.com)

Г.A. Садыров , Қазақ спорт және туризм академиясы, Алматы, Қазақстан

Садыров Ғани – PhD докторы, Қазақ спорт және туризм академиясы, Туризм және спорт менеджменті факультетінің доценті (Алматы, Қазақстан; e-mail: gani.sadyr@gmail.com).

С.А. Усербаева , Іле-Алатау ұлттық саябағы, Алматы, Қазақстан

Усербаева Салтанат Амантаевна – Іле-Алатау ұлттық паркінің ғылыми-зерттеу және тау агробиоалуантүрлілігі бөлімінің бастығы (Алматы, Қазақстан; e-mail: alihan0706@mail.ru).

T.M. Жапаркулов , Іле-Алатау ұлттық саябағы, Алматы, Қазақстан

Жапарқұлов Туғанқұл Мойынбайұлы – Іле-Алатау ұлттық паркінің ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан; e-mail: Tungyszaparkulov6@gmail.com).

M.O. Айтжанов, Қазақ ұлттық әйелдер педагогикалық университеті, Алматы, Қазақстан

Айтжанова Мира Онланбекқызы – Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университетінің биология кафедрасының аға оқытушысы (Алматы, Қазақстан; e-mail: aytzhanova.m@qyzpu.edu.kz)

Ж.М. Ералиева , Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Алматы, Қазақстан

Ералиева Жанар Мұратқызы – п.ғ.д., Абай атындағы Қазан педагогикалық университетінің биология кафедрасының аға оқытушысы (Алматы, Қазақстан; e-mail: zhanara10-80@mail.ru)

Ж.А. Орынбаева , Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті, Алматы, Қазақстан

Орынбаева Жадыра Әуесқызы – п.ғ.д., Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің биология кафедрасының аға оқытушысы (Алматы, Қазақстан; email: jadi_astana@mail.ru)