THE ROLE OF CALCIUM-PERMEABLE KAINATE AND AMPA RECEPTORS IN THE CONTROL OF EXCITATION IN THE HIPPOCAMPAL NEURAL NETWORK

С.Т.  Тулеуханов; В.П.  Зинченко; A.M.  Малибаева; С.Б.  Оразова; Б.Қ.  Қайрат

doi:10.26577/bb20251059

Авторлар

С.Т. Тулеуханов әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-9898-0507
В.П. Зинченко әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-1990-3803
A.M. Малибаева әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-4759-9087
С.Б. Оразова әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-4380-2460
Б.Қ. Қайрат әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-1742-2667

DOI:

https://doi.org/10.26577/bb20251059

9 8

Кілттік сөздер:

медиатор, рассинхрондалу, нейрондар, гиппокамп, эпилептиформды белсенділік, әрекет потенциалы, деполяризация, тежелу, гомеостаз.

Аннотация

Орталық жүйке жүйесінің функционалдық тұрақтылығы және оның эпилептиформалық белсенділіктің дамуын қоса алғанда, патологиялық гиперқозуға төзімділігі тікелей тежелу механизміне сыни түрде тәуелді. Бұл механизмнің тиімді жұмыс істеуі үшін ГАМҚергиялық тежегіш интернейрондар негізгі глутаматергиялық нейрондардан бұрын белсендіріліп, медиаторды бөліп шығаруы керек, бұл ерекше молекулалық механизмді талап етеді. Ересек егеуқұйрықтардың пульстік культуралары мен гиппокамп кесінділерінде жүргізілген зерттеулер ГАМҚергиялық нейрондардың жылдам Ca²⁺-жауабын көрсететінін, ал глутаматергиялық нейрондардың кідіріспен жауап беретінін көрсетті. Жылдам жауап беретін нейрондар Ca²⁺-өткізгіш каинатты (СР-КА) және AMPA (СР-АМРА) рецепторларын экспрессиялайтын ГАМҚергиялық интернейрондар екені анықталды. GluA2 суббірлігін қамтымайтын бұл рецепторлар төмен шекті иондық каналдар ретінде қызмет етеді, бұл ГАМҚергиялық жасушаларға ең аз деполяризация кезінде қозуға және ГАМҚ-ны дереу бөліп шығару үшін қажетті Ca²⁺ сигналын генерациялауға мүмкіндік береді. ГАМҚ(А)-рецепторларын бұғаттау негізгі популяцияның қозу кідірісін толығымен алып тастады, бұл осы әсерді дәл ГАМҚ-тәуелді тежелудің тудыратынын растады. Осылайша, СР-КА және СР-АМРА рецепторларының экспрессиясы нейрондық желінің қозуын бақылауды, кідіртуді және рассинхрондауды қамтамасыз ететін негізгі жасушалық механизм болып табылады, бұл синапстық пластикалық және эпилептогенез механизмдерін түсіну үшін маңызды мәнге ие.

Авторлардың биографисы

С.Т. Тулеуханов, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

Тулеуханов С. – биология ғылымдарының докторы, профессор, ҚР ҰҒА академигі, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті биофизика, биомедицина және нейроғылым кафедрасының зерттеуші профессоры (Алматы қ., Қазақстан Республикасы, e-mail: Sultan.Tuleuhanov@kaznu.kz)

В.П. Зинченко, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

Зинченко В.П. – биология ғылымдарының докторы, профессор, РҒА ПБЗҒО ФЗО "Ресей Ғылым академиясының Жасуша биофизикасы институты" ФМБҒМ Жасушаішілік сигнализация зертханасының меңгерушісі (Пущино қ., Ресей Федерациясы, e-mail: vpz@mail.ru)

A.M. Малибаева, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

Малибаева А.Е. – Докторант, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (Алматы қ., Қазақстан Республикасы, e-mail: Arailym.Malibayeva@kaznu.kz)

С.Б. Оразова, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

Оразова С.Б. – б.ғ.к., әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті биотехнология кафедрасының аға оқытушысы (Алматы қ., Қазақстан Республикасы, e-mail: Saltanat.Orazova@kaznu.kz)

Б.Қ. Қайрат , әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

Қайрат Б.Қ. – Ph.D., әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті биофизика, биомедицина және нейроғылым кафедрасы меңгерушісінің ҒИЖ және ХБ жөніндегі орынбасары (Алматы қ., Қазақстан Республикасы, e-mail: Bakytzhan.Kairat@kaznu.kz)