DETECTION OF GRAPEVINE FANLEAF VIRUS BY NEW GRNAS

Н.М. Керiмбек; Р.T.  Кенжебекова; A.И.  Капытина; Д.A.  Гриценко

doi:10.26577/bb202510325

Авторлар

Н.М. Керiмбек «Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты», Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-6955-7454
Р.T. Кенжебекова «Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты», Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-4343-5402
A.И. Капытина «Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты», Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-5029-1107
Д.A. Гриценко «Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты», Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-6377-3711

DOI:

https://doi.org/10.26577/bb202510325

102 30

Кілттік сөздер:

жүзімнің желпуіш-жапырақ вирусы, CRISPR/Cas12a, рекомбиназа-полимеразды амплификация, молекулалық диагностика, өсімдік вирусын анықтау.

Аннотация

Жүзімнің желпуіш-жапырақ вирусы (GFLV) – жүзімнің денсаулығы мен өнімділігін төмендетуге байланысты елеулі экономикалық шығындарға әкелетін бүкіл әлемде маңызды қоздырғыш болып табылады. Бұл зерттеуде GFLV үшін жоғары сезімтал және ерекше молекулалық диагностикалық жүйе әзірленді. Вирустық RNA2 геномының сақталған аймақтарын анықтай алатын синтетикалық бақылау реттілігі жасалып, нақты анықтау мүмкіндігі қамтамасыз етілді. CRISPR/Cas12a негізіндегі диагностикалық платформаның рекомбиназалық полимеразды күшейту әдісімен (RPA) біріктірілген өнімділігі тексеріліп, вирустың аз мөлшерінде де GFLV-ді жылдам және сезімтал анықтауға мүмкіндік беретіні көрсетілді. Cas13a жүйесі де зерттелгенімен, бағыттаушы РНҚ-ның тиімсіздігі мен вирустық РНҚ-ның күрделі құрылымы себепті жеткілікті сезімталдық көрсетпегені анықталды, бұл оның әрі қарай оңтайландырылуын қажет ететінін көрсетті. Cas12a мен RPA-ны біріктіру өсімдік вирустарын анықтауға арналған қуатты диагностикалық әдіс ретінде танылып, оны далалық жағдайларда қолдану мүмкіндігі бар екені дәлелденді. Бұл зерттеу GFLV-ді бақылауға арналған диагностикалық құралдарды әзірлеу және жүзім шаруашылығын басқару тәсілдерін жақсарту үшін негіз жасайды, осылайша тұрақты жүзім шаруашылығын дамытуға ықпал етеді.

Авторлардың биографисы

Н.М. Керiмбек, «Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты», Алматы, Қазақстан

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің биология және биотехнология факультетінің PhD докторанты, ҚР ҒЖБМ ҒК "Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты" ШЖҚ РМК молекулалық биология зертханасының кіші ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан, e-mail: nazymkerimbek@gmail.com).

Р.T. Кенжебекова, «Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты», Алматы, Қазақстан

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің биология және биотехнология факультетінің PhD докторанты, ҚР ҒЖБМ ҒК "Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты" ШЖҚ РМК молекулалық биология зертханасының ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан, e-mail: rozakenzhebekova344@gmail.com).

A.И. Капытина, «Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты», Алматы, Қазақстан

ҚР ҒЖБМ ҒК "Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты" ШЖҚ РМК молекулалық биология зертханасының кіші ғылыми қызметкері (Алматы, Қазақстан, e-mail: anastasiya.kapytina@mail.ru).

Д.A. Гриценко, «Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты», Алматы, Қазақстан

PhD, доцент, ҚР ҒЖБМ ҒК "Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты" ШЖҚ РМК молекулалық биология зертханасының меңгерушісі (Алматы, Қазақстан, e-mail: d.kopytina@gmail.com).