СОЯНЫҢ ӘРТҮРЛІ ПІСУ ТОПТАРЫНА ЖАТАТЫН СОРТҮЛГІЛЕРІНІҢ ЖАПЫРАҒЫ МЕН ДӘНІНДЕГІ ПОЛИФЕНОЛ МӨЛШЕРІ МЕН ПОЛИФЕНОЛОКСИДАЗАНЫҢ БЕЛСЕНДІЛІГІНЕ СЕБУ МЕРЗІМДЕРІНІҢ ӘСЕРІ

Авторлар

  • Ш. Мазкират Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан https://orcid.org/0000-0003-1768-3779
  • Н.О. Сапарбаева Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан https://orcid.org/0009-0004-2515-9664
  • Д.И. Бабисекова Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан https://orcid.org/0000-0003-2289-7296
  • С.В. Дидоренко Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан https://orcid.org/0000-0002-2223-0718
  • Ш.А. Халбаева Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан https://orcid.org/0000-0002-2304-9080
  • А.М. Еспембетова Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан https://orcid.org/0000-0002-3682-7814
  • А.Е. Тукенов Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан https://orcid.org/0000-0003-3762-4653
  • К.М. Булатова Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан https://orcid.org/0000-0002-9754-3241

DOI:

https://doi.org/10.26577/bb1061202613

Кілттік сөздер:

соя, себу мерзімдері, пісу топтары, полифенолдар, полифенолоксидаза

Аннотация

Полифенолдар өсімдіктің антиоксиданттық қорғаныс жүйесінің маңызды құрамдас бөлігі және адам денсаулығы үшін құнды заттар болып  саналады. Зерттеудің мақсаты - әртүрлі пісу топтарына жататын соя сорттарының жапырақтары мен тұқымдарында полифенолдардың жиналуына себу мерзімдерінің әсерін бағалау және бұл көрсеткіштердің бұршақтың қалыптасу кезеңінде полифенолоксидаза ферментінің белсенділігімен байланысын анықтау. Сояның репродуктивтік дамуының ерте және кеш сатыларында полифенолдардың құрамын талдау сорттық, селекциялық және коллекциялық материалды технологиялық сипаттамалары мен тағамдық құндылығы бойынша жіктеуге мүмкіндік береді. Полифенолдардың құрамын Фолин–Чокальтеу реагентін пайдалана отырып анықталды. Полифенолоксидаза ферментінің белсенділігін субстрат ретінде пирокатехолды пайдаланып, фотометриялық әдіспен анықталды. Дамудың әртүрлі мерзімдерінде сорттық үлгілер стандартты себу мерзімінде ерте пісетіннен тек кеш пісетін формаларға дейін, ал кеш себуде ультра ерте пісетіннен кеш пісетін формаларға дейін өзгерді. R5 кезеңінде соя жапырақтарындағы полифенолдардың концентрациясы вегетациялық кезеңнің ұзақтығына байланысты төмендеу тенденциясын көрсетті, бұл үрдіс себудің екі мерзімінде де байқалды. Толық пісу кезеңінде себудің екі мерзімінде де полифенолдардың деңгейі пісу топтарына байланысты жоғарылады. Полифенолоксидаза ферментінің белсенділігінің өзгерісін талдау көрсеткендей, ерте пісетін формалар R5 кезеңінде жапырақтардағы фермент белсенділігі төмен болса, кеш пісетін формалар керісінше, ферменттің жоғары белсенділігімен сипатталды. Полифенол көрсеткіші мен  полифенолоксидаза белсенділігі арасында теріс корреляция байқалды. Жүргізілген зерттеулер 170 соя сорттық үлгілерін репродуктивтік дамудың әртүрлі сатыларында полифенолдардың жиналуы бойынша, пісу топтарына және себу мерзімдеріне байланысты жіктеуге мүмкіндік берді.

Авторлардың биографисы

Ш. Мазкират, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан

Мазкират Шынар –Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, Өсімдіктердің молекулалық-биологиялық талдау зертханасының меңгерушісі, (Алматы облысы, Карасай ауданы, Алмалыбак ауылы, e-mail: mazkirat@gmail.com)

Н.О. Сапарбаева, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан

Сапарбаева Нургуль Оразбайқызы - Қазақ Ұлттық аграрлық университетінің агрономия, селекция және биотехнология кафедрасының докторанты, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, Өсімдіктердің молекулалық-биологиялық талдау зертханасының кіші ғылыми қызметкері,  (Алматы облысы, Карасай ауданы,  Алмалыбак ауылы, e-mail:saparbaeva@mail.ru)

Д.И. Бабисекова, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан

Бабисекова Диляра Искандеровна- Қазақ Ұлттық аграрлық университетінің агрономия, селекция және биотехнология кафедрасының докторанты, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, Өсімдіктердің молекулалық-биологиялық талдау зертханасының ғылыми қызметкері,  (Алматы облысы, Карасай ауданы,  Алмалыбак ауылы, e-mail: dilyara280188@mail.ru)

С.В. Дидоренко, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан

Дидоренко Светлана Владимировна- Биология ғылымдарының кандидаты, профессор, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты Майлы дақылдар зертханасының меңгерушісі, (Алматы облысы, Карасай ауданы, Алмалыбак ауылы, e-mail: did.@mail.ru)

Ш.А. Халбаева, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан

Халбаева Шолпан Айбекқызы- Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, Өсімдіктердің молекулалық-биологиялық талдау зертханасының ғылыми қызметкері, (Алматы облысы, Карасай ауданы,  Алмалыбак ауылы, e-mail: sholpan_2706@mail.ru)

А.М. Еспембетова, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан

Еспембетова Акжан Мухамбетжановна - Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, Өсімдіктердің молекулалық-биологиялық талдау зертханасының аға зертханашысы, (Алматы облысы, Карасай ауданы, Алмалыбак ауылы, e-mail: akzhanes@mail.ru)

А.Е. Тукенов, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан

Тукенов Азамат Ержанұлы - Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, Өсімдіктердің молекулалық-биологиялық талдау зертханасының кіші ғылыми қызметкері, (Алматы облысы, Карасай ауданы,  Алмалыбак ауылы, e-mail:  tukenov97@mail.ru)

К.М. Булатова, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми - зерттеу институты, Алмалыбақ ауылы, Қазахстан

Булатова Кульпаш Мансуровна - биология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты, Өсімдіктердің молекулалық-биологиялық талдау зертханасының бас ғылыми қызметкері, (Алматы облысы, Карасай ауданы,  Алмалыбак ауылы, e-mail: bulatova_k@rambler.ru)

Как цитировать

Мазкират, Ш., Сапарбаева, Н., Бабисекова, Д. ., Дидоренко, С. ., Халбаева, Ш. ., Еспембетова, А. ., Тукенов, А. ., & Булатова, К. . (2026). СОЯНЫҢ ӘРТҮРЛІ ПІСУ ТОПТАРЫНА ЖАТАТЫН СОРТҮЛГІЛЕРІНІҢ ЖАПЫРАҒЫ МЕН ДӘНІНДЕГІ ПОЛИФЕНОЛ МӨЛШЕРІ МЕН ПОЛИФЕНОЛОКСИДАЗАНЫҢ БЕЛСЕНДІЛІГІНЕ СЕБУ МЕРЗІМДЕРІНІҢ ӘСЕРІ. ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 106(1), 131–140. https://doi.org/10.26577/bb1061202613

Шығарылым

Том 106 № 1 (2026): Вестник КазНУ. Серия биологическая

Бөлім

ФИЗИОЛОГИЯ РАСТЕНИЙ

Статті цього автора (авторів), які найбільше читають