Мақала ХҚТУ БОТАНИКАЛЫҚ БАҒЫНДАҒЫ JUGLANS NIGRA L. ТҮРІНІҢ ЖЕРСІНДІРІЛУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ МОРФО-АНАТОМИЯЛЫҚ, ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ ДАМУЫ

Авторлар

  • Ғ.И. Исаев Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Түркістан қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-5120-8387
  • Б.Қ. Маулен Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Түркістан қ., Қазақстан https://orcid.org/0009-0007-1312-1257
  • Н.Н. Салыбекова Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Түркістан қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-3750-1023
  • И.Ғ. Икрамов Аймақтық инновациялық университеті, Шымкент қ., Қазақстан https://orcid.org/0009-0007-7454-6339
  • А.И. Әзімбай Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Түркістан қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-2315-0653
  • Е.Н. Балтабай Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Түркістан қ., Қазақстан https://orcid.org/0009-0003-6963-9873
  • Қ.Қ. Құлымбет Ө.О.Оспанов атындағы қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты, Алматы қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-1864-8166

DOI:

https://doi.org/10.26577/bb20251052
        1 4

Кілттік сөздер:

фенологиялық бақылау, топырақ құрамы, анатомиялық ерекшеліктер, құрғақшылыққа төзімділік, Juglans nigra L

Аннотация

Мақалада Оңтүстік Қазақстан жағдайында Juglans nigra L. өсімдігінің морфологиялық дамуы мен бейімделу ерекшеліктері зерттелді. Зерттеудің мақсаты – J. nigra морфологиялық, физиологиялық және анатомиялық сипаттамаларын анықтап, оның дамуына топырақ-климаттық факторлардың әсерін бағалау. Зерттеу міндеттеріне фенологиялық фазаларды бақылау, биометриялық өлшеулер жүргізу, ұлпа құрылымын талдау және топырақтың өсімдік өсуіне әсер ететін қасиеттерін анықтау кірді. Зерттеу Халықаралық қазақ-түрік университетінің ботаникалық бағында жүргізілді. Алынған нәтижелер бойынша J. nigra аймақтың климаттық жағдайларына жоғары бейімделгіштік танытты. Вегетациялық кезең тұрақты өсу қарқынымен, қуатты тамыр жүйесінің қалыптасуымен және өсімдіктердің жоғары өміршеңдігімен сипатталды. Топырақтың құрамы мен ылғалдылық деңгейі көшеттердің даму қарқындылығына айтарлықтай әсер ететіні анықталды. Физиологиялық зерттеулер өсімдіктерде су балансын сақтауға және құрғақшылыққа төзімділікті қамтамасыз ететін көрсетті. Анатомиялық зерттеулер ұлпалардың беріктігін арттырып, ылғал жоғалуын азайтатын қорғаныс құрылымдарының қалыптасқанын дәлелдеді. Топырақ талдаулары өсімдіктің сәтті өсуіне қажетті қоректік элементтердің жеткілікті екенін көрсетті. Зерттеу нәтижелері J. nigra құрғақ аймақтарда жерсіндіру, сондай-ақ оның тұрақтылығы мен өнімділігін арттыруға бағытталған агротехникалық әдістерді оңтайландыруда пайдалануға мүмкіндік береді.

Авторлардың биографисы

Ғ.И. Исаев, Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Түркістан қ., Қазақстан

Исаев Гани Исаулы – ассоциированный профессор Международного казахско-турецкого университета имени Ходжи Ахмеда Ясави, корреспондент-член Казахской национальной академии естественных наук (КазНАЕН) (Туркестан, Казахстан, e-mail: gani.isayev@ayu.edu.kz)

Б.Қ. Маулен , Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Түркістан қ., Қазақстан

Маулен Биганым Кожахметкызы – магистрант Международного казахско-турецкого университета имени Ходжи Ахмеда Ясави (Туркестан, Казахстан, e-mail: biganym.maulen@ayu.edu.kz)

Н.Н. Салыбекова, Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Түркістан қ., Қазақстан

Салыбекова Нурдана Нуртайкызы – PhD, ассоциированный профессор Международного казахско-турецкого университета имени Ходжи Ахмеда Ясави (Туркестан, Казахстан, e-mail: nurdana.salybekova@ayu.edu.kz)

И.Ғ. Икрамов, Аймақтық инновациялық университеті, Шымкент қ., Қазақстан

Икрамов Ильяс Галымбетович – PhD, Региональный инновационный университет (Шымкент, Казахстан, e-mail: ilias_91_24@mail.ru)

А.И. Әзімбай, Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Түркістан қ., Қазақстан

Азимбай Абылайхан Исаханович – старший преподаватель Международного казахско-турецкого университета имени Ходжи Ахмеда Ясави (Туркестан, Казахстан, e-mail: abylayhan.azimby@mail.ru)

Е.Н. Балтабай, Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті, Түркістан қ., Қазақстан

Балтабай Ербол Нурсултанович – магистр, преподаватель Международного казахско-турецкого университета имени Ходжи Ахмеда Ясави (Туркестан, Казахстан, e-mail: yerbol.baltabay@ayu.edu.kz)

Қ.Қ. Құлымбет, Ө.О.Оспанов атындағы қазақ топырақтану және агрохимия ғылыми-зерттеу институты, Алматы қ., Қазақстан

Кулымбет Канат Кайратович (корреспондентный автор) –PhD, научный сотрудник отдела экологии почв Казахского научно-исследовательского института почвоведения и агрохимии имени У.О. Оспанова (Алматы, Казахстан, e-mail: qulymbet.qanat@gmail.com)

Жүктелулер

Как цитировать

Исаев, Ғ. ., Маулен , Б. ., Салыбекова, Н. ., Икрамов, И. ., Әзімбай, А. ., Балтабай, Е. ., & Құлымбет, Қ. . (2025). Мақала ХҚТУ БОТАНИКАЛЫҚ БАҒЫНДАҒЫ JUGLANS NIGRA L. ТҮРІНІҢ ЖЕРСІНДІРІЛУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ МОРФО-АНАТОМИЯЛЫҚ, ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ ДАМУЫ. ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 105(4), 14–25. https://doi.org/10.26577/bb20251052

Шығарылым

Том 105 № 4 (2025): Вестник КазНУ. Серия биологическая

Бөлім

БОТАНИКА

Статті цього автора (авторів), які найбільше читають