ASTRAGALUS AMMODENDRON (FABACEAE) ТҮРІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Авторлар

  • З. Нұрақын Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Қазақстан, Алматы https://orcid.org/0009-0008-1069-2588
  • Б. Тыныбеков Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Қазақстан, Алматы https://orcid.org/0009-0003-6176-2113
  • Ә. Ыдырыс Биомедициналық зерттеу орталығы, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-5561-0856
  • M. Нуртаева "Мамандандырылған лицей №126" коммуналдық мемлекеттік мекемесі, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0009-0002-1563-7883
  • Н. Мамытова Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Қазақстан, Алматы https://orcid.org/0000-0001-8605-0225
  • E. Турарова Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Қазақстан, Алматы https://orcid.org/0009-0005-8295-7926
  • M. Иманалиева Биомедициналық зерттеу орталығы, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-2733-9130

DOI:

https://doi.org/10.26577/bb202510439
        9 10         9 3

Кілттік сөздер:

Astragalus, Fabaceae, экология, география, гербарий

Аннотация

Бұл зерттеу A. ammodendron түрінің экологиялық-географиялық ерекшеліктерін қарастырады. A. ammodendron Қазақстан, Өзбекстан, Түрікменстан және Қытайдың шөлді аймақтарында таралған, негізінен құмды және сазды шөлдерді мекендейді, онда тұрақты фитоценоздар түзеді. Зерттеудің мақсаты – түрдің экологиялық икемділігін, бейімделу механизмдерін және шөл экожүйелерін тұрақтандырудағы рөлін зерттеу. Зерттеуде маршруттық-рекогносцировкалық, экологиялық-жүйелік және эколого-географиялық әдістер қолданылды. Қазақстан, Ресей және Өзбекстан гербарий қорларының қазіргі және тарихи мәліметтері салыстырылды, QGIS 3.34 көмегімен ареалдың картографиялық талдауы жүргізілді. Нәтижелер A. ammodendron-ның құрғақшылыққа төзімділігін, құмды субстраттарды тұрақтандыру қабілетін және Haloxylon aphyllum, Calligonum leucocladum, Artemisia terrae-albae сияқты өсімдіктермен тұрақты қауымдастықтар түзетінін көрсетеді. Кейбір аймақтарда антропогендік әсерлерге байланысты популяциялардың фрагментациясы байқалады, оған мал жаю және гидрологиялық режимнің өзгеруі ықпал етеді. Зерттеу шөл өсімдіктерінің таралу заңдылықтарын және олардың фитоценоздағы рөлін тереңірек түсінуге үлес қосады. Практикалық маңызы – климаттың өзгеруі мен антропогендік факторлардың әсерінен деградацияға ұшыраған экожүйелерді мониторингтеу, қорғау және қалпына келтіру шараларын әзірлеуге негіз болуында.

Авторлардың биографисы

З. Нұрақын , Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Қазақстан, Алматы

Ботаника және агроэкология кафедрасының докторанты, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, (Астана, Қазақстан, е-mail: nurakyn.zinnat@bk.ru)

Б. Тыныбеков, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Қазақстан, Алматы

Ботаника және агроэкология кафедрасының профессоры, б.ғ.к., Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті (Алматы, Қазақстан, е-mail:bekzat.Tynybekov@kaznu.edu.kz)

Ә. Ыдырыс , Биомедициналық зерттеу орталығы, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

Биомедицина ғылыми-зерттеу орталығының директоры, профессор, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (Алматы, Қазақстан, е-mail: ydyrys.alibek@gmail.com)

M. Нуртаева, "Мамандандырылған лицей №126" коммуналдық мемлекеттік мекемесі, Алматы, Қазақстан

Биология пәні мұғалімі, «Мамандандырылған лицей №126» КМ, Әуезов ауданы (Алматы, Қазақстан, е-mail: makpal_asil@mail.ru

Н. Мамытова , Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Қазақстан, Алматы

PhD, аға оқытушы, биотехнология кафедрасы, Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті (Алматы, Қазақстан, e-mail: mamytovanur@gmail.com)

E. Турарова, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Қазақстан, Алматы

Өсімдіктер әлемі Кадастры зертханасының аға лаборанты, Ботаника және фитоинтродукция институты (Алматы, Қазақстан, е-mail: turarova-erkejan@mail.ru)

M. Иманалиева, Биомедициналық зерттеу орталығы, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

Биомедицина ғылыми-зерттеу орталығының ғылыми қызметкері, Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті (Алматы, Қазақстан, е-mail: moldirimanalieva19@gmail.com)

Жүктелулер

Как цитировать

Нұрақын Z. ., Тыныбеков B., Ыдырыс A., Нуртаева M., Мамытова N. ., Турарова E., & Иманалиева M. (2025). ASTRAGALUS AMMODENDRON (FABACEAE) ТҮРІНІҢ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 104(3), 111–124. https://doi.org/10.26577/bb202510439

Шығарылым

Том 104 № 3 (2025): Вестник КазНУ. Серия биологическая

Бөлім

ЭКОЛОГИЯ