Oswaldocruzia filiformis жұмырқұрттарының сүйіртұмсық бақадан солтүстік Қазақстан аймақтарында морфологиялық ерекшеліктер өсімдік қабатының жағдайының көсерткішінің қалай

Аңдатпа

Oswaldocruzia filiformis жұмырқұрттар, жер бетіндегі суықтай қанды омыртқалардың кең ауқымында паразиттік, сыртқы ортада міндетті дәрнесіл саттармен дамиды, шөп өсімдіктерін қажет етеді, осыған байланысты су маңындағы биотоптар мен өсімдік жамылғыларының жағдайының индикаторы болуы мүмкін.

2005-2017 жж. қарсыз кезеңінде Павлодар облысының дәнекер биотоптарында 2084 дана сүйіртұмсық бақа ауланып, гельминтологиялық ашылуға ұшырады. 1984-1987 жж. материал 593 бақа данадан тұрды. O. filiformis ішқұрттарының абсолюттік мөлшелерінің жылдық серпіні 2005 жылдан бастап 2017 жылға дейін сызықтық өлшемдердің екі есе айырмашылығын көрсетті. Иртыш жайылма алқап аумақтарының ең аз өлшемдері 2005 жылдың жазында анықталды (еркектің орташа ұзындығы 5,7493±0,1477, ені 0,1456±0,0042: ұрғашының өлшемдері – 8,3506±0,2556 және 0,1851 ± 0,0045 мм сәйкесінше). 2015 жылы ұрғашылар ең үлкен мөлшерге жетті (ұзындығы 14,4915±0,1431 және ені 0,21024±0,00192 мм). Ең аз еркектің орташа ұзындығы 7,77096±0,0975 мм 2017 жылда бақылау қарайды. Ұрғашы аналығынан освальдокруция жатырдың ең үлкен өлшемдері 2006 жылы (ұзындығы 20,6 мм және ені 0,3 мм), нематодтың шағын орташа өлшемінде орнатылған. Еркектің ең жоғарғы ұзындығы (12,35 мм) 2013 жылы белгіленген, ең жоғарғы ені (0,25 мм) – 2012 жылы.

2004-2005 жж. ірі ересек бақалар популяциясында Біржанкөл көлінде (Қазақтың Ұсақ Шоқысы) ұрғашы аналықтарының ұзындығы 21 мм – ге дейін және ені 0,35 мм-ге дейін, еркектері тиісінше 13,0 және 0,25 мм-ге дейін жетті. "Яблонька" саяжайының маңында жас бақалардың бұдырлығы және салыстырмалы кіші ұзындығы мен едәуір ені O.filiformis (еркегінің орташа ұзындығы 6.25625±0.4257, ені 0.1781±0.0074; ұрағашысының орташа ұзындығы 8,83±0,2791, ені 0,27±0,0255 мм) байқалды, бұл иелердің де, гельминттердің де те тежелуіне алып келген органикалық ластанумен байланысты. Гельминттердің сызықтық өлшемдерінің қалыптасу факторларының арасында гельминттердің түраралық және түрішілік бәсекелестік, иелерінің өлшемдерін атауға болады.

Кілтті сөздер: сүйіртұмсық бақа, Oswaldocruzia filiformis жұмырқұрттары, дене мөлшері, жайылма алқап, өзен режімі