МОНИТОРИНГ ВИРУСА ЛЕЙКОЗА КРУПНОГО РОГАТОГО СКОТА В КАЗАХСТАНЕ: АНАЛИЗ СЕРОЛОГИЧЕСКИХ И МОЛЕКУЛЯРНЫХ МЕТОДОВ ДИАГНОСТИКИ

Р.К. Нисанова; С.Б. Маманова; А.С. Нурпейсова; С.Е. Каймолдина; П.Б. Акшалова; Е.Э. Башенова; В.В. Кирпиченко; А.С. Карабасова; Д.Т. Тажбаева; А.Ж. Касен; У.Ж. Омарбекова; З.А. Латыпова; В.Ю. Сущих; М.М. Касенов

doi:10.26577/bb202510216

Автор(и)

Р.К. Нисанова Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-0548-9207 (неавтентифікований)
С.Б. Маманова Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-2317-8779 (неавтентифікований)
А.С. Нұрпейісова Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-7039-5621 (неавтентифікований)
С.Е. Каймолдина Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-7658-5805 (неавтентифікований)
П.Б. Акшалова Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-1520-1887 (неавтентифікований)
Е.Э. Башенова Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-6162-2274 (неавтентифікований)
В.В. Кирпиченко Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-2494-3826 (неавтентифікований)
А.С. Карабасова Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-6118-0576 (неавтентифікований)
Д.Т. Тажбаева Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті, Орал, Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-7429-7781 (неавтентифікований)
А.Ж. Касен Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті, Орал, Қазақстан https://orcid.org/0009-0009-9568-0208 (неавтентифікований)
У.Ж. Омарбекова Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-2459-5438 (неавтентифікований)
З.А. Латыпова Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-9433-4041 (неавтентифікований)
В.Ю. Сущих Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0002-3520-2257 (неавтентифікований)
М.М. Касенов Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-6124-703X (неавтентифікований)

DOI:

https://doi.org/10.26577/bb202510216

Ключові слова:

ірі қара малдың лейкозы, вирус, серологиялық әдістер, НТПР, мониторинг, Қазақстан

Анотація

ІҚМЛВ Қазақстандағы мал шаруашылығы үшін елеулі қауіп төндіреді. Жұмыста 2024 жылғы серологиялық және молекулалық диагностика әдістерін қолдану арқылы алынған деректер негізінде ІҚМЛВ таралуының кешенді талдауы ұсынылған. ИДР, ИФТ және НТПР әдістерінің сезімталдығы мен ерекшелігі бағаланды. Серологиялық әдістер ІҚМЛВ-ның жануарлар арасында жоғары серопреаленциясын көрсетті, сонымен қатар ИФТ ИДР-мен салыстырғанда жоғары сезімталдықты көрсетті, бұл статистикалық маңызды нәтижелермен расталды (p < 0.05). НТПР белсенді инфекциялардың аз мөлшерін анықтады, бұл көптеген жұқтырған жануарларда аурудың жасырын сипатын көрсетеді. ИДР мен НТПР арасындағы корреляция коэффициенті 0.791 (p = 0.011) болды, бұл әдістер арасындағы жоғары келісімділікті көрсетеді. Алайда ИФТ мен НТПР арасындағы корреляция әлсіздеу болып шықты (r = 0.461, p = 0.212), бұл осы тесттердің диагностикалық табиғатының айырмашылығын көрсетеді. Алынған деректер Қазақстандағы ІҚМЛВ эпизоотиялық жағдайын және эпидемиологиялық бақылауды неғұрлым дәл бағалау үшін кешенді тәсілді қолдану қажеттілігін атап көрсетеді.

Біографії авторів

автор Р.К. Нисанова, афіліація Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан

«Қазақстан ғылыми-зерттеу ветеринарлық институты» ЖШС вирусология зертханасының басшысы (Алматы, Қазақстан. e-mail: raihan.nisanova@gmail.com)
автор С.Б. Маманова, афіліація Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан

аға ғылыми қызметкер, «Қазақстан ғылыми-зерттеу ветеринарлық институты» ЖШС вирусология зертханасы (Алматы, Қазақстан. e-mail: sal.71@mail.ru)
автор А.С. Нұрпейісова , афіліація Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан

өндіріс жөніндегі директордың орынбасары, «Қазақстан ғылыми-зерттеу ветеринарлық институты» ЖШС (Алматы, Қазақстан. e-mail: ainurnurpeisova@mail.ru)
автор С.Е. Каймолдина, афіліація Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан

жас ғылыми қызметкер «Қазақстан ғылыми-зерттеу ветеринарлық институты» ЖШС, (Алматы, Қазақстан. e-mail: sayra_kaymoldina@mail.ru)
автор П.Б. Акшалова, афіліація Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан

ветеринарлық ғылымдар кандидаты, аға ғылыми қызметкер, «Қазақстан ғылыми-зерттеу ветеринарлық институты» ЖШС, (Алматы, Қазақстан. e-mail: peri.akshalova@gmail.com)
автор Е.Э. Башенова, афіліація Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан

PhD, аға ғылыми қызметкер, «Қазақстан ғылыми-зерттеу ветеринарлық институты» ЖШС, 223 Райымбек даңғылы (Алматы, Қазақстан. e-mail: eralievna86@mail.ru)
автор В.В. Кирпиченко, афіліація Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан

ветеринарлық ғылымдар кандидаты, аға ғылыми қызметкер, «Қазақстан ғылыми-зерттеу ветеринарлық институты» ЖШС (Алматы, Қазақстан. e-mail: vlad_92reik@mail.ru)
автор А.С. Карабасова, афіліація Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан

PhD, аға ғылыми қызметкер, «Қазақстан ғылыми-зерттеу ветеринарлық институты» ЖШС, (Алматы, Қазақстан. e-mail: aiken.karabasova@mail.ru)
автор Д.Т. Тажбаева, афіліація Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті, Орал, Қазақстан

ғылыми қызметкер, «Жангирхан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті», Орал, Жангирхан көше, 51, 090009, Қазақстан, (Орал, Қазақстан. e-mail: t_dauriya_t@inbox.ru)
автор А.Ж. Касен, афіліація Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті, Орал, Қазақстан

жас ғылыми қызметкер, «Қазақстан ғылыми-зерттеу ветеринарлық институты» ЖШС, (Алматы, Қазақстан. e-mail: dilek.inwincible@gmail.com)
автор У.Ж. Омарбекова, афіліація Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті, Алматы, Қазақстан

ветеринарлық ғылымдар кандидаты, профессор, «Қазақстан ұлттық аграрлық-зерттеу университеті», «Ветеринария» факультеті, «Биологиялық қауіпсіздік» кафедрасы, (Алматы, Қазақстан. e-mail: urzanoma-58@mail.ru)
автор З.А. Латыпова, афіліація Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан

биологиялық ғылымдар саласындағы Ph.D., молекулалық генетика және тағам қауіпсіздігі зертханасы, «Қазақстан ғылыми-зерттеу ветеринарлық институты» ЖШС, (Алматы, Қазақстан. e-mail: zalinal@list.ru)
автор В.Ю. Сущих, афіліація Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан

ветеринарлық ғылымдар кандидаты, бактерия зертханасының басшысы, «Қазақстан ғылыми-зерттеу ветеринарлық институты» ЖШС, (Алматы, Қазақстан. e-mail: vladasali@mail.ru)
автор М.М. Касенов , афіліація Қазақ ғылыми-зерттеу ветеринариялық институты, Алматы, Қазақстан

ветеринарлық ғылымдар кандидаты, бас директор, «Қазақстан ғылыми-зерттеу ветеринарлық институты» ЖШС, Райымбек даңғылы, 223, (Алматы, Қазақстан. e-mail: kassenov_mm@mail.ru)