Некоторые аспекты сохранения биоразнообразия плодово-ягодных культур в Центральном Казахстане / Орталық Қазақстанның балшықты шөлінің қолайсыз абиотикалық  факторларына алмұрт сұрыптарының тұрақтылығы

N. G. Andrianova; T. O. Sirotina

Авторы

N. G. Andrianova Жезказганский ботанический сад – филиал Института ботаники и фитоинтродукции, г. Жезказган
T. O. Sirotina Жезказганский ботанический сад – филиал Института ботаники и фитоинтродукции, г. Жезказган

Ключевые слова:

интродукция, лимитирующий фактор, сорт, яблоня, груша, черная смородина, земляника садовая, жерсіндіру, тежегіш фактор, сұрып, алма, алмұрт, қара қарақат, бүлдірген.

Аннотация

Результаты многолетних исследований показали, что основные факторы, лимитирующие интродукцию сортов яблони и груши в аридной зоне Центрального Казахстана – сильные, продолжительные морозы в середине зимы, в сочетании с низким уровнем снегового покрова. Высокую устойчивость к лимитирующим факторам проявили сорта яблони Норкью, Норланд и Норда (Канада), Уральское наливное, Летнее полосатое, Радуга и Раннее (Урал), Баганенок и Аленький цветочек (Сибирь) и сорта груши Барнаульская крупная (Алтай), Малиновка, Красноярская крупная и Веселинка (Восточная Көпжылдық зерттеулердің нәтижелері көрсетті, алма және алмұрт сұрыптарын жерсіндіруді тежейтін негізгі факторлар –қыс ортасындағы қар мөлшерінің төменгі сатысымен жалғасқан, қатты, ұзақ аяздар. Тежегіш факторларға жоғары төзімділікті Норкью, Норланд және Норда (Канада), Уральское наливное, Летнее полосатое, Радуга және Раннее (Урал), Баганенок және Аленький цветочек (Сибирь) алма сұрыптары мен Барнаульская крупная (Алтай), Малиновка, Красноярская крупная и Веселинка (Восточная Сибирь), Красуля (Урал), Чижовская, Петровская және Лада (средняя полоса России) алмұрт сұрыптары көрсетті. Алтайлық қарақат сұрыптары Алтайская поздняя, Баритон, Лама, Галинка, Наташа және Рита 2011/2012 жж. зерттеу кезеңіндегі ең қатал қыстан кейін зақымданбады және жоғары өнімділікке ие болды. Көпжылдық зерттеулердің нәтижелері көрсетті, аридті зона Орталық Қазақстандағы қауіптік қыстық температуралар мен төменгі қар мөлшерінде бақ бүлдіргені жамылғы астында өсірілуі тиіс. Жаңа бақ бүлдірген сұрыптарын алдын ала зерттеулер нәтижесі көрсетті, Принцесса Диана (Англия) және Капри (Италия) жоғары өнімділікке ие. Жақсы дәмдік сапасымен, жоғары төзімділігімен Купчиха (Fragaria ananassa Duch. x F. Мoschata (Dutch.) Weston (Средняя полоса России) сұрыпы ерекшеленді. Сибирь), Красуля (Урал), Чижовская, Петровская и Лада (Средняя полоса России). Алтайские сорта смородины Алтайская поздняя, Баритон, Лама, Галинка, Наташа и Рита не имели повреждений после самой суровой зимы 2011/2012 гг. за период исследований и показали хорошую урожайность. Многолетние исследования показали, что в связи с экстремальными зимними температурами и низким уровнем снегового покрова земляника садовая в условиях аридной зоны Центрального Казахстана должна выращиваться при укрытии. Предварительные результаты исследования новых сортов земляники садовой показали, что наиболее урожайными являются Принцесса Диана (Англия) и Капри (Италия). Хорошими вкусовами качествами в сочетании с высокой устойчивостью отличился сорт Купчиха (Fragaria ananassa Duch. х F. Moschata (Dutch.) Weston (Средняя полоса России).