Годовая динамика диаметра волос у аборигенных сохраняемых пород овец Казахстана

Аннотация

Еділбай, Сарыарқа, Шыңғыс және Шу аборигенді 4 қой популяцияларында жүн талшықтарының (түктерінің) диаметрінің жылдық динамикасының бір-бірінен айырмашылығы анықталды. Сарыарқа және Еділбай қойларында жүн талшықтарының диаметрінің жазғы айларда айтарлықтай жуандап өсуі байқалмайды, ал күз айларында диаметрінің жуандауы ең жоғарғы көрсеткішке ие (максимум), яғни күз олар үшін ең қолайлы, жағымды кезең болып табылады. Шу және Шыңғыс қойлары үшін ең қолайлы кезең жаз айлары (түк диаметрінің ең жуандаған кезеңі) болып табылады. Қыркүйек-қазан айларында түктерінің диаметрі төмендей бастайды, қаңтардың аяғында Шыңғыс, ал ақпан - наурыз айының басында Еділбай, Сарыарқа, Шу қойларында түк диаметрі ең минимум деңгейге дейін жетеді. Түк диаметрлерінің максимальді және минимальді көрсеткіштерінің арасындағы айырмашылық осы популяциялардың маусымдық күйзеліс күшіне және шаруашылықтағы өсіру жағдайларына жалпы бейімделу деңгейін анықтайды. Минимальді айырмашылық (өте жақсы бейімделу деңгейі) Сарыарқа қойларында анықталды - түктің ұзындығы бойынша орташа диаметрінен 20%, екінші орында Еділбай қойларында - 30%, үшінші орында Шыңғыс қойларында -37% және соңғы 4-ші орында Шу қойларында – 49% айырмашылық бар. У 4-х аборигенных популяций овец: Едильбайской, Сарыаркинской, Чингизской и Чуйской годовая динамика диаметра волос заметно отличается. Сарыаркинские и Едильбайские овцы в летние месяцы не обнаруживают существенного роста диаметра волос, а в осенние месяцы диаметр достигает максимума, т.е. осень для них наиболее комфортный сезон. Для Чуйских и Чингизских овец наиболее комфортными являются летние месяцы (максимальный диаметр волос). В сентябре-октябре начинается падение диаметра, который достигает минимума в феврале – начале марта у Едильбайских, Сарыаркинских, Чуйских овец и в конце января у Чингизских. Разница между максимальным и минимальным диаметрами волос отражает общую адаптированность популяций к стрессовым сезонным нагрузкам и условиям содержания. Минимальная разница (наилучшая адаптация) отмечена для Сарыаркинских овец – 20% от среднего диаметра волос по всей их длине, на втором месте оказались Эдильбайские овцы – 30%, на 3-м Чингизские – 37% и на 4-м Чуйские – 49%. The yearly hair diameter dynamics is essentially different for 4 aboriginal Kazakhstan sheep populations: Edilbay, Saryarka, Chingiz and Chu kept in the experimental farm of F.M.Mukhamedgaliev`s Institute of experimental biology. Saryarka and Edilbay sheep did not show essential hair diameter increase in the summer months but reach the maxima in the autumn months, the autumn to be the most comfortable season for them. The summer months were the most comfortable (maximal hair diameter) for Chu and Chingiz sheep. Hair diameter decrease started in September-October and dropped down to minimum in the February-beginning of March in Edilbay, Saryarka and Chu and by the end of January in Chingiz sheep. The difference between the maximal and minimal diameters is the indicator of general adaptation of sheep populations to seasonal stress factors and maintenance conditions. The minimal difference (the best adaptation) was found in Saryarka sheep – 20% of mean diameter all along the yearly hair length, second position belonged to Edilbay – 30%, third to Chingiz – 37% and the last to Chu – 49%.