Использование химических мутагенов в селекции пшеницы

Аңдатпа

Белгілерінен өзгерген өсімдіктерге реципрокты будандастыру көмегімен жүргізілген генетикалық талдау жұмысы, мутанттардың осы белгілерінің шағылыстыру бағытына байланыссыз, ұрпақтан ұрпаққа тұқым қуалайтындығын көрсетті. Мутантты өсімдіктердің бақылау сортымен салыстырғандағы мейоз үрдісінің бұзылысы, олардың фенотиптік ауытқуымен жалғасты. Практикалық селекция үшін сұрыптап алған М6 генерациясындағы мутантты формаларының мейоз үрдісінің бұзылысы М1 - М3 мутанттарында кездесетін ауытқулардан анағұрлым төмендеген. Мутантты өсімдіктердің фенотиптік өзгерістері ұрпақтан ұрпаққа тұрақты беріледі. Действием химического соединения – CdCl2 на сорта мягкой пшеницы, получены гено- и фенотипически измененные растения по ряду качественных и количественных признаков. Генетический анализ мутантных растений с использованием реципрокного скрещивания показал, что измененные признаки у мутантов наследуются независимо от направлении скрещивания. Изменение габитуса и фенотипическое отклонение растении мутантов от контрольного сорта сопровождалось нарушением микроспорогенеза клеток в мейозе. В старшей генерации мутантов (М6) сорта Казахстанская 3 и Шагала, отобранных для практической селекции, доля клеток с нарушениями в М1 мейоза намного снижена по сравнению с мутантами в М4. Нарушения в мейозе растений М2-М3 у вышеперечисленных сортов имели такой же характер как в мейозе растений М1. Характерными нарушениями для мутантных растений потомства М1 – М3 были пикноз; смещение веретена деления метафазы I; наличие унивалентов, поливалентов множество микроядер в терадах; асинхронное деление клеток в АI. В генерации М6 Фенотипическое изменение у мутантных растений стойко наследуется от поколения к поколению. Полученные результаты исследования свидетельствует о мутагенном эффекте использованного водного раствора хлористого кадмия в эксперименте. Химические мутагены являются эффективным средством формообразовательного процесса у пшеницы и получения селекционно-значимых отклонений. Genetic analysis of traits in modified plants using reciprocal crosses showed that these traits are inherited in mutants regardless of the direction of the crossing. Phenotypic alterations in modified plants from control varieties were accompanied by violations in meiosis. Older generation (M6) of mutants, selected for practical breeding, proportion of cells with abnormalities in meiosis is significantly reduced in comparison with meiotic mutants M1 - M3. Phenotypic change in mutant plants is steadily inherited from generation to generation.