НОВАЯ НАХОДКА CYCLACHAENA XANTHIIFOLIA (NUTTALL) FRESENIUS (ASTERACEAE) В АКТЮБИНСКОЙ ОБЛАСТИ

Б.А.  Туралин; А.Н.  Куприянов; К.Т.  Абидкулова; А.Н. Телеуов; С.Т.  Сырымбетов; Г.Б.  Адманова; Ж.І.  Куанбай; А. Абдукаримов; А.Ж.  Чилдибаева

doi:10.26577/eb.2024.v99.i2.03

Автор(и)

Б.А. Туралин Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қ. https://orcid.org/0000-0001-5520-0307 (неавтентифікований)
А.Н. Куприянов РҒА СБ «Көмір және көмір химиясы федералды ғылыми-зерттеу орталығы», Ресей, Кемеров қ. https://orcid.org/0000-0001-5129-3497 (неавтентифікований)
К.Т. Абидкулова Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан, Алматы қ. https://orcid.org/0000-0001-7916-4531 (неавтентифікований)
А.Н. Телеуов Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қ. https://orcid.org/0000-0001-9309-4832 (неавтентифікований)
С.Т. Сырымбетов Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қ. https://orcid.org/0000-0002-3851-2277 (неавтентифікований)
Г.Б. Адманова Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қ. https://orcid.org/0000-0002-8426-3013 (неавтентифікований)
Ж.І. Куанбай Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қ. https://orcid.org/0000-0002-1945-8527 (неавтентифікований)
А. Абдукаримов Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қ. https://orcid.org/0000-0002-1269-5917 (неавтентифікований)
А.Ж. Чилдибаева Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан, Алматы қ. https://orcid.org/0000-0002-6401-5055 (неавтентифікований)

DOI:

https://doi.org/10.26577/eb.2024.v99.i2.03

Ключові слова:

Cyclachaena xanthiifolia (Nuttall) Fresenius, Ақтөбе облысы, инвазиялық түрлер, популяция құрылымы, түрлер-дің белсенділігі

Анотація

Ақтөбе облысының аумағында алғаш рет «трансформерлер» түрлер қатарына жатқызылатын инвазиялық түрі Cyclachaena xanthiifolia (Nuttall) Fresenius табылып отыр, бұл өсімдік түрі табиғи өсімдіктер бірлестігін түбегейлі өзгертуге және аймақтық флоралардың таксономиялық және филогенетикалық бірегейлігіне әсер етуге қабілетті. C. xanthiifolia өсімдігі Ақтөбе қаласының аумағында табылған және оның үш ценопопуляциясы сипатталған. Зерттелген барлық ценопопуляциялар 7-9 өсімдік түрлерінен тұрады және олар рудеральды түрлер өкілі.

Барлық үш ценопопуляцияда C. xanthiifolia өсімдігі Chenopodium album мен бірге өсімдіктер бірлестігінің доминантты түрлері болып табылады, жеке жобалық жабыны 20% құрайды, популяциялардағы тығыздығы 12,0±3,1-ден 17,0±2,6 дана/м2, биіктігі 80,0±9,3-тен 138±14,0 см-ге дейін өзгереді. Ценопопуляцияларда (Gypsophila paniculata, Helichrysum arenarium, Tragopogon orientalis) кездесетін дала флорасы түрлерінің белсенділігі минималды, бұл олардың арамшөптер мен адвентивті түрлерімен ығыстырылуының нәтижесі. Зерттеулер көрсеткендей, C. xanthiifolia Ақтөбе облысының аумағында қарқынды таралуда, рудералдық бірлестіктерге белсенді түрде енуде және әртүрлі деңгейдегі ылғалдандырылған бірлестіктерде таралған.

Біографії авторів

автор Б.А. Туралин, афіліація Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қ.

Туралин Бауыржан Алпысбайулы (корреспондент-автор)– Биология кафедрасының аға оқытушысы Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті. Қазақстан. Ақтөбе қ., Ә. Молдағұлова даңғылы 34. Тел.: +7 (702) 197-32-47. Email: bauke_1982@mail.ru
автор А.Н. Куприянов, афіліація РҒА СБ «Көмір және көмір химиясы федералды ғылыми-зерттеу орталығы», Ресей, Кемеров қ.

Куприянов Андрей Николаевич – биология ғылымдарының докторы, профессор, Кузбасс ботаникалық бағының бөлім меңгерушісі. Кузбасс ботаникалық бағы Федеральді зерттеу орталығы, көмір және көмір химиясы сібір бөлім, РҒА, Ленингрaд даңғ. 10. Ресей. Кемерово қ, Тел.: +7(905)969-74-66. E-mail: kupr-42@yandex.ru
автор К.Т. Абидкулова , афіліація Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан, Алматы қ.

Абидкулова Каримэ Тулегеновна – биоалуантүрлілік және биоресурстар кафедрасының PhD-докторанты. әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, әл-Фараби даңғылы, 71, Алматы, Қазақстан. Тел.: +7 (701) 620-70-40. E-mail: Karime.Abidkulova@kaznu.kz
автор А.Н. Телеуов, афіліація Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қ.

Телеуов Ақылжан Нұрхайырұлы- биология ғылымдарының кандидаты, экология кафедрасының доценті Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қаласы, А. Молдағұлова даңғылы, 34. Тел.: +7 (702) 155-32-22. E-mail: tanir_kz@yahoo.com
автор С.Т. Сырымбетов, афіліація Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қ.

Сырымбетов Серім Тыныштықбайұлы-биология кафедрасының аға оқытушысы Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қаласы. Тел.: +7 (705) 493-86-71 е-mail: serim2017@mail.ru
автор Г.Б. Адманова, афіліація Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қ.

Адманова Гүлнұр Болатқызы – биология ғылымдарының кандидаты, биология кафедрасының аға оқытушысы, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Ақтөбе, Қазақстан. Тел.: +7 (701) 309-86-94. E-mail: admanova@mail.ru
автор Ж.І. Куанбай, афіліація Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қ.

Қуанбай Жайдаргүл Ізбасарқызы – биология кафедрасының аға оқытушысы, биология кафедрасының меңгерушісі Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қаласы. Тел.: +7 (702)4044790. E-mail:zhenia_80@bk.ru
автор А. Абдукаримов, афіліація Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қ.

Абдукаримов Абдумурат – биология кафедрасының аға оқытушысы Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, Қазақстан, Ақтөбе қаласы. Тел.: +7 (705) 838-72-57 E-mail: tarum.65@mail.ru
автор А.Ж. Чилдибаева , афіліація Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Қазақстан, Алматы қ.

Чилдибаева Әсел Жұмағұлқызы – биоалуантүрлілік және биоресурстар кафедрасының аға оқытушысы, Phd докторы. әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, әл-Фараби даңғылы, 71., Алматы, Қазақстан. Тел.: +7 (701) 821-58-51. E-mail: a.zh.childebaeva@gmail.com