НЕЙРОНДАРДЫҢ ЭПИЛЕПТИФОРМДЫ ЭЛЕКТРЛІК БЕЛСЕНДІЛІГІНІҢ КАЛЬЦИЙ ИОНДАРЫМЕН РЕТТЕЛУ МЕХАНИЗМДЕРІ (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2024)
Мақалада нейрондардың эпилептиформдық белсенділігін реттеудегі Ca2 + рөлін зерттеу нәтижелері келтірілген. Жұмыс нейронның электрлік белсенділігін бір уақытта тіркеуге және кальций иондарының концентрациясының өзгеруін оптикалық әдіспен өлшеуге мүмкіндік беретін бірегей қондырғыда жүргізілді. Са2+ иондарының эпилептиформды белсенділік параметрлеріне әсер ету механизмдерін ашу осы күрделі процесті басқарудағы маңызды қадам болып табылады және гиперқозуды фармакологиялық түзетудің жаңа жолдарын ашады. Зерттеудің мақсаты: нейрондардың эпилептиформдық белсенділігін реттеудегі Ca2+ иондарының рөлін зерттеу. Зерттеу нәтижесінде жасушаішілік кальций буферінің (ВАРТА) көмегімен баяу деполяризация амплитудасының, пароксизмальді деполяризациялық ығысу (ПДЫ) кластерінің ұзақтығы мен әртүрлі типті нейрондардың әрекет потенциалдары (ӘП) амплитудасының цитоплазмадағы Са2+ иондарының концентрациясына тәуелділігі анықталды. Жасушаішілік Са2+ буферінің жинақталуына байланысты эпилептиформдық белсенділік кезінде Са2+ импульстарының амплитудасының төмендеуі нейрондардың әр түріне түрліше әсер ететіні белгілі болды. Тежегіш (ГАМҚергикалық) нейронында кластердің амплитудасы әрекет потенциалдар жиынының ұзақтығын өзгертпестен төмендейді, ал қоздырғыш (глутаматергиялық) нейронда кластердің ұзақтығы амплитудасын өзгертпестен төмендейді. Кластердің деполяризация импульсі бірінші жағдайда Са2+ концентрациясына тәуелді емес, ал екінші жағдайда (Са2+-тәуелді деполяризациялық арнаның ашылуының арқасында) Са2+-тәуелді процесс әсерінен болады. Осылайша, берілген жұмыста алғаш рет глутаматергиялық және ГАМКергиялық нейрондардағы жасушаішілік жылдам Са2+ буферінің әсер етуінің әртүрлі механизмдері көрсетілді, бұл эпилептикалық ми қызметін реттеудің Са2+-тәуелді механизмдерін түсінуде маңызды қадам болып табылады.
Keywords: нейрондар; гиппокамп; эпилептиформды белсенділік; әрекет потенциалы; пароксизмальді деполяризациялық ығысу; кальций иондары; жасушаішілік Ca2 -буфері