СӘУЛЕЛЕНУ КЕЗІНДЕГІ ЦИТОГЕНЕТИКАЛЫҚ БҰЗЫЛЫСТАРДЫ АНЫҚТАУ ҮШІН ALLIUM CEPA ӨСІМДІК ТЕСТ ЖҮЙЕСІН ҚОЛДАНУ ТИІМДІЛІГІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2024)
Зерттеу жұмысында стандартты тест жүйесі ретінде алынған адамның қан лимфоциттерінің культурасы мен Allium сера өсімдік тест жүйесінің радиосезімталдық қасиетін салыстырмалы цитогенетикалық зерттеу нәтижелері ұсынылған. Атап айтқанда, 0,01-0,7 Гр төмен дозалар диапазонында қысқа мерзімді сыртқы сәулеленуден туындаған цитогенетикалық бұзылыстарға бағалау жүргізілді. Бұл зерттеулер пияз тамыры меристемалық клеткаларында цитогенетикалық бұзылыстарды индукциялау бойынша Allium тестінің ықпалы жоғары екендігі көрсетілді. Иондаушы сәулеленуге аса жоғары сезімталдылық көрсеткен клеткалардың интерфаза кезеңінде микроядролардың индукциясы байқалатыны анықталды. Лимфоциттердегі хромосомалық ауытқулардың жиілігі мен интерфазалық клеткалардағы микроядролардың жиілігі (+0,87), сондай-ақ лимфоциттер мен пияз тамырларының метафазаларындағы хромосомалық ауытқулардың жиілігі (+0,93) арасында айтарлықтай оң корреляция болатынығы көрсетілді. Алынған нәтижелер Allium сера тест жүйесін қоршаған ортадағы γ-сәулелер әсерінің генотоксикалық дәрежесін анықтауда қолайлы тест материалы ретінде пайдалану мүмкіншілігін растайды және бастапқы биологиялық көрсеткіш болып табылады.
Keywords: хромосомалық аберрациялар, микроядролар, Allium-тест, фазааралық жасушалар, иондаушы сәулелер