ҚАЗАҚСТАНДА ҚОЙ МЕН ЕШКІНІҢ ШЕШЕК АУРУЫНЫҢ ТАРАЛУ ҚАУПІН ТАЛДАУ (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2023)
Қой мен ешкі шешегі (ҚЕШ) – өте жұқпалы, қауіпті вирустық инфекциялық ауру, ол ұсақ күйіс қайыратындардың жауарлардың дене қызуының көтерілуімен, тері және өкпе эпителийінде папулезді-пустулярлы ошақтардың пайда болуымен сипатталады. Бұл ауру малдың қырылуы, амалсыз сою, төлдеуінің төмендеуі, ветеринариялық-санитариялық және қауіпсіздік пен карантиндік шараларға жұмсалатын шығындар салдарынан қой шаруашылығына орасан зор зиян келтіреді. Қоздырғыштары - Capripoxvirus  туысы Poxviridae тұқымдасына жататын бір-бірімен тығыз байланысты екі вирус қой шешек вирусы және ешкі шешек вирусы болып табылады,  ҚЕШ Қазақстанда эндемиялық болып саналады және ҚЕШ ошақтары біздің елдің де, шекаралас мемлекеттердің де бірқатар аймақтарында тіркелген. Бұл инфекцияның бақылаусыз таралуы, біздің еліміздің экономикалық әл-ауқатына орасан зор шығындар әкелуімен қатар, елдің қой етін экспорттаушы ретіндегі халқаралық имиджісінің айтарлықтай бұзылуына әсер етеді. Осылайша, елдегі ҚЕШ эпизоотологиялық жағдайын бақылау, инфекция пайда болуы мүмкін ошақтарын қадағылау, аурудың таралу қаупін болжау үшін ветеринариялық-санитариялық өлшемдерді әзірлеу маңызды. Сондықтан, бұл зерттеудің мақсаты – Қазақстандағы ҚЕШ таралу қаупіне талдау жасау. Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде ҚЕШ таралуының қауіп факторлары, Қазақстандағы соңғы 10 жылдағы осы инфекцияның эпизоотологиялық сипаттамасы және ҚЕШ ірі ошақтарының пайда болу қаупі жоғары аймақтар анықталды, сонымен бірге эпизоотиялық визуализация картасы жасалды. Бұл аналитикалық зерттеу жұмысы Қазақстандағы ҚЕШ бақылау және алдын алу бағдарламаларының маңыздылығы туралы құнды ақпарат береді.
Keywords: эпизоотология, қой шешегі, ешкі шешегі, вирус, қауіп талдауы