БАТЫС ТЯНЬ-ШАНЬ ЭНДЕМИКАЛЫҚ ERANTHIS LONGISTIPITATA ӨСІМДІГІНІҢ ТАРАЛУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН БИОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫ (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2023)
Мақалада Ақсу-Жабағылы қорығының аумағында өсетін Батыс Тянь-ШаньныңэндемикалықEranthis longistipitata Regel өсімдігінің таралуы туралы нақтыланған мәліметтер келтірілген. Анықталған ценопопуляция құрылымдарының ерекшеліктері сипатталған. Батыс Тянь-Шаньның қазақстандық бөлігін маршруттық далалық зерттеу нәтижесінде Eranthis longistipitataөсімдігінің 3 ценопопуляциясы табылды. Бірінші популяция-Талдыбұлақ шатқалы (ағынның сол жағалауы); екінші популяция - Жетімсай шатқалы (ағынның сол жағалауы); үшінші популяция - Ирсу өзенінің аңғары. Табылған популяциялар Ақсу-Жабағылы табиғи қорығының картасында белгіленген. Барлық ценопопуляциялар үшін мониторингтік алаңдар құрылды, түрдің тығыздығы А.А.Уранов әдісімен есептелді, тірі жер жамылғысының түрлік құрамы анықталды. Eranthis longistipitata өсімдігінің орташа тығыздығы 14-тен 22 дана/2м2-ге дейін анықталды. 3 түрлі аймақта өсетін табылған Eranthis longistipitata өсімдігінің морфометриялық сипаттамалары зерттелді. Табылған популяциялардың арасында максималды көрсеткіштер (сабағының биіктігі, жапырақтары мен сепалдарының саны) Ирсу өзенінің аңғарында туған. 3 бақылау алаңының өсімдіктер қауымдастығы және топырақтың басым түрі анықталды. Түсіндірме графиктер мен кестелер жасалды және Батыс Тянь-Шаньның Қазақстандық бөлігінде Eranthis longistipitataөсімдігінің таралуы мен ценопопуляцияларының құрылымдық ерекшеліктерінің қазіргі жай-күйіне баға берілді.
Keywords: Eranthis longistipitata Regel, Батыс Тянь-Шань, Ақсу-Жабағылы мемлекеттік табиғи қорығы, эндемик, попуялцияның тығыздығы, морфометриялық сипаттамалары