КРИОКОНСЕРВАЦИЯ ӘДІСІМЕН ЖАБАЙЫ АЛМҰРТ ФОРМАЛАРЫНЫҢ ГЕРМОПЛАЗМАСЫН САҚТАУ (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2023)
Алмұрттардың алқаптарының қысқаруы, егістіктердің өнімділігінің және алмұрт өсірудің рентабельділігінің төмендеуі мәселелерін шешудің перспективті жолдарының бірі селекциялық процеске құнды шаруашылық-биологиялық белгілер мен бейімделу қасиеттеріне ие жаңа донорлар ретінде Түркістан облысында өсетін, құрып кету қаупі төнген жабайы өсетін Регель алмұртының (Pyrus regelii Rehder) эндемик түрі және республиканың оңтүстігі және оңтүстік-шығысында өсетін кәдімгі алмұрт түр тармағы (орман) (Pyrus pyraster L.).  кеңінен енгізу болып табылады. Зерттеу жұмыстарының мақсаты – жабайы алмұрт түрлерінің таралу ареалын анықтау және оларды генбанкте сақтау. Түрлерді сенімді сақтау үшін – алмұрт популяциясы өсуінің қазіргі заманғы ареалдары нақтыланды, анықталды, карталарға түсірілді, тұқымдарды сақтаудың тиімді әдісі белгіленді – ультра төмен температурада сұйық азотта криоконсервациялау. Мониторинг нәтижесінде 6 популяция анықталды, Регель алмұртының 16 учаскесінде және қарапайым алмұрттың 2 популяциясында ағаштардың өсу координаттары тіркелді. Криобанк құру үшін табиғи өсу орындарында биологиялық пісіп жетілу кезеңінде жемістер жиналды. Сұйық азотта тұқымдарды криосақтаудың тиімді хаттамасы әзірленді, аса төмен температураның тұқымның өнуіне ынталандырушы әсері көрсетілді. Көшеттер алу үшін тұқымдарды стратификациялау ұзақтығы анықталды.
Keywords: алмұрт; тұқым; популяция; сұйық азот; генетикалық ресурстар; криоконсервация