ҚАЗІРГІ АНТРОПОГЕНДІК ЖҮКТЕМЕ ЖАҒДАЙЫНДА БАЛҚАШ КӨЛІНІҢ БАТЫС БӨЛІГІНДЕГІ САЗАННЫҢ (CYPRINUS CARPIO) МОРФОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫ (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2023)
Балқаш көлі - Оңтүстік-Шығыс Қазақстанның ең ірі су айдындарының бірі, аумағы бойынша Каспий теңізінен кейінгі 2 орынды алады. Қазіргі кездегі экологиялық проблемалар көлдің ихтиофаунасына да зиян келтіруде, мұнда көптеген кәсіптік балық түрлерінің популяциялары айтарлықтай зардап шегуде.  Балықтар экожүйенің бөлігі болып қана қоймай, қоршаған ортаның өзгеруіне жауап ретінде олардың биологиялық (түрлік) ерекшеліктерін өзгерту арқылы бейімделу қасиеттерін де көрсете алады. Су экожүйелерінің ластануының жоғарылауымен балықтардың сыртқы және ішкі құрылымында сапалы өзгерістер орын алады. Таңдалған зерттеу нысаны - сазан (Cyprinus carpio) тіршілік ету ортасының сапасының өзгеруіне жауап ретінде бейімделу көріністерінің айқын мысалы болып табылады. Балықтардағы морфометриялық белгілердің өзгергіштігін зерттеу ауытқуларды анықтаудағы және балықтардың жалпы жай-күйін бақылаудағы өзекті бағыт болып табылады. Осыған байланысты біз 28 пластикалық (сапалық) белгілер мен 16 меристикалық (сандық) белгілерді, сондай-ақ сыртқы (фенодевиат) түріндегі ауытқулардың болуын зерттедік. Көпөлшемді статистикалық талдау әдісін қолдана отырып, жүргізілген зерттеу сазанның жекелеген белгілерінің өзгеру жүктемелері мен бағытын анықтауға мүмкіндік берді. Морфологиялық зерттеулердің нәтижелеріне сүйене отырып, сазанның фенотиптік бейімділігі Балқаш көлінің батыс бөлігіндегі жағымсыз экологиялық жағдайлармен байланысты болуы мүмкін.
Keywords: Балқаш көлі, Cyprinus Carpio Linnaeus, 1758, сыртқы белгілері, фенотиптік өзгергіштігі, морфологиялық ауытқулары