ОРЫС БЕКІРЕСІ АТАЛЫҚТАРЫНЫҢ РЕПРОДУКТИВТІ ЖАСУШАЛАРЫНЫҢ КРИОКОНСЕРВАЦИЯСЫ (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2022)
Қазіргі уақытта сирек кездесетін және жойылып бара жатқан түрлердің ғана емес, сонымен қатар аквакультура объектілерінің де балықтардың генетикалық әртүрлілігін сақтаудың перспективті жолдарының бірі шәуетті криоконсервациялау болып табылады. Ғылыми зерттеулер 2022 жылы "Балық шаруашылығы" ғылыми-зерттеу орталығында "С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті" КеАҚ және "Асыл түлік" мал шаруашылығындағы асыл тұқымды іс жөніндегі республикалық орталық" АҚ жүргізілді. Ғылыми зерттеулердің мақсаты 5% бен 10% концентрациясы бар диметилсульфидоксид және 3% бен 8% концентрациясы бар метанол негізіндегі криопротекторларды қолдана отырып, орыс бекіресінің шәуетін криоконсервациялау әдістерін зерттеу болып табылды. Зерттеу барысында зерттелетін объектінің шәуетін бағалау және мұздату бойынша жалпы қабылданған әдістер қолданылды. Эксперименттік жұмыстарды жүргізу кезінде орыс бекіресінің репродуктивті жасушаларын 15 минут-210С дейін ұстап, кейіннен Дьюар ыдысына батырып қатыру әдісі зерттелді. Сондай-ақ, дефростациядан кейін сперматозоидтардың өмір сүру деңгейі мен өмір сүру уақыты зерттелді. Орыс бекіресінің дефростирленген шәуетінің сапасын бағалау нәтижелері бойынша криоконсервациялау үшін 8% концентрациясы бар метанол негізіндегі криоқорғау ортасы неғұрлым тиімді болып табылатыны анықталды. Үш топ бойынша ілгерілемелі қозғалысы бар сперматозоидтардың саны 23,8% - дан 31,2% - ға дейін ауытқыды. Сонымен қатар, осы криопротекторлық ортаны қолдана отырып, сперматозоидтардың өмір сүру уақыты 118с құрады, 8% концентрациясы бар метанол мұздату кезінде жасушалар бастан кешіретін тотығу стрессіне жақсы қарсылықты қамтамасыз етеді. Зерттеу нәтижелері генетикалық әртүрлілікті сақтау үшін балық зауыттарында орыс бекіресінің гендік қорының криобанкын құруға мүмкіндік береді.