БAЛҚAШ КӨЛІНДЕ МЕКЕНДЕЙТІН СAЗAН ЖӘНЕ КӨКСЕРКЕНІҢ ЖЕЛБЕЗЕКТЕРІ МЕН БAУЫРЫН СAЛЫСТЫРМAЛЫ ГИСТOЛOГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2022)
Берілген мақалада Балқаш көлін мекендейтін сазан және көксеркенің желбезектері мен бауырына гистологиялық зерттеу жүргізілді. Сазан мен көксерке балықтарының желбезектері мен бауырында анықталған деструктивті кең көлемді морфологиялық өзгерістер негізінде Балқаш су қоймасының токсиканттармен ластануы туралы қорытынды жасалды. Мақалада сазан мен көксеркенің желбезектері мен бауырының клеткалық және гистологиялық құрылысына қоршаған орта факторлары әсерінің морфофункционалдық сипаттамалары берілген. Балықтардың желбезектері мен бауырының салыстырмалы гистологиялық деңгейіндегі айырмашылықтары анықталды. Балық бауырында қан тамырларының ісінуі, қан тамыр қабырғаларының жарылуы көрсетілді. Кейбір тамырлар деформацияланған. Вакуольдерде дистрофиялық өзгерістер байқалады. Тамырларда қанның артық мөлшері, қанның тоқырауы байқалды. Бауырдың паренхималық жасушалары орташа ісінген. Купфер жасушаларының саны өскен. Клетка шекаларына жақын көпіршіктер түріндегі көптеген оптикалық бос «вакуольдерде» ісіну дистрофиясын (вакуольді дистрофия) көруге болады. Бауыр сәулелері радиалды орналасқан. Жасушааралық кеңістікте лимфоциттер мен макрофагтар анықталды. Бұл лимфадан бауырдың тасымалдануының төмендеуін көрсетеді. Микроциркуляциялық арна бұзылған. Орталық артерияларда қанның тоқырауы байқалды, оптикалық бос вакуольдер гидропиялық дистрофияға ұшыраған. Сазан мен көксерке балықтарының желбезектері мен олардан созылып жатқан желбезек жапырақшаларының морфологиялық құрылымы келесідей болды. Зерттелген көксерке дарақтарында желбезектерде деструктивті сипаттағы морфологиялық өзгерістер байқалды. Олар ламелларлар пішінінің өзгеруі, екінші реттік желбезек эпителийдің кең некрозы, ламеллалардың тамырлы қабатының декструкциясы арқылы анықталды. Тамырлы қабат декструкциясы нәтижесінде геморрагиялар мен қан кетулер пайдо болғаны көрсетілді.