SARS-CoV-2 ВИРУСЫН ОҚШАУЛАУ, ӨСІРУ, ТЕРМОТҰРАҚТЫЛЫҒЫ, ИНАКТИВТЕНДІРУ ЖӘНЕ ПАССАЖДАУ (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2022)
Коронавирустар - адам мен жануарларда бірқатар ауру түрлерін тудыратын РНҚ-лы вирустардың үлкен тобы. Қазіргі уақытта адамдар популяциясында белгілі коронавирустың бірнеше түрі белгілі, олар, әдетте, жоғарғы тыныс жолдарының және орташа ауырлықтағы өкпе ауруларын тудырады. Бұл тізімге жаңа COVID-19 коронавирустық инфекциясы қосылды (SARS-CoV-2). Вирус әлемнің барлық елдеріне тез таралды. Соңғы уақытта Қазақстанда бұл инфекция халық арасында айқын пневмониямен байқалады.Вакцина даярлау кезенінде бізге тірі SARS-CoV-2 вирусымен жұмыс істеуге тура келді. Айта кету керек, тірі вируспен жұмыс жасау кезінде біз әлем ғалымдарының назарынан тыс қалған вирустың биологиялық және физика-химиялық қасиеттеріне қатысты кейбір мәселелерге тап болдық. Осыған байланысты, осы зерттеулерде біз COVID-19 жаңа коронавирустық инфекциясымен ауырған науқас пациенттен оқшауланған SARS-CoV-2 вирусының қазақстандық штаммының кейбір физикалық-химиялық және биологиялық қасиеттерін, мысалы, термостабильділік (сақталу), әртүрлі температуралық-уақыттық режимдерде формальдегидтің әртүрлі концентрацияларымен вирустың инактивациясы және жасуша культурасында вирустың пассажы сияқты мәселелерді зерттедік.SARS-CoV-2 вирусына сезімтал және in vitro жағдайында қолдануға болатын қосымша биологиялық модельдерді іздеу бойынша зерттеулер жүргізілді. Тексерілген 11 жасуша дақылдарының ішінен SARS-CoV-2 вирусына ең сезімтал маймылдар мен шошқалардың жасуша культураларында екендігі анықталды, онда вирус белсенді түрде көбейтілді.SARS-CoV-2 вирусының нуклеин қышқылдарының үлгілерін сақтау жағдайларының әсері, сондай-ақ SARS-CoV-2 вирусының қоршаған орта жағдайларының әсері зерттелді. Біз жүргізген зерттеулердің нәтижелері минус 70 оС температурада мұздату және бөлме температурасында еріту процесі (20-22 оС) цитопатогенділіктің сапалық сипатына айтарлықтай әсер етпейтінін, бірақ вирус титрінің сақталуына теріс әсер ететінін көрсетті.Ауру қоздырғыштарымен жұмыс істеу кезінде химиялық факторлардың әсері туралы деректер персонал мен қоршаған орта үшін биологиялық қауіпсіздік жағдайларын жасау, сондай-ақ диагностикалық және профилактикалық мақсаттағы биологиялық препараттарды дайындау технологияларын жобалау үшін қажет. Бұл зерттеуде біз формальдегидтің вирусқа әсерін зерттедік. Нәтижелер SARS-CoV-2 вирусын формалинмен инактивациялау формальдегид концентрациясына, реакция температурасына, инкубация уақытына байланысты екенін көрсетеді.
Keywords: SARS-CoV-2, жасуша культуралары, оқшаулау, өсіру, термотұрақтылығы, инактивтендіру, пассаждау