ҚАНТ ҚҰМАЙЫ (SORGHUM SACCHARATUM (L.) PERS.) СОРТТАРЫНЫҢ ТҰЗДАНУҒА ТӨЗІМДІЛІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2021)
Қарастырылып отырған мақалада қоршаған ортаның стресс факторларының бірі NaCl тұзының өсімдіктерге улы әсерін және тұздануға өсімдіктердің сезімталдылығының жауабы ретіндегі бөлінетін стресстік активті заттарды (пролин) зерттеуге бағытталған. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей өну-өсу барысында Ресейлік Ларец және Қазақстандық Қазақстан-20 сортының біршама жақсы өсіп-дамитындығы анықталды. Ал, қытайлық Құлжа сортының тұздануға сезімталдылығы жоғары екендігі байқалады. Салыстырмалы зерттеу барысында тұздануға төзімділік Ларец және Қазақстан-20 сортынан анықталды. Ал, стресстік активті заттардың синтезінің жоғары мөлшері тұзға сезімтал Құлжа сортында болатындығы белгілі болды. Зерттеу нәтижелері көрсеткендей құмай дақылының тұздануға төзімділігі деп алынған көрсеткіші яғни, жер үсті биомасса жинақтауымен пролин синтезі арасында ешқандай да байланысы сақталмайтындығы белгілі болды. Өсімдіктерде жер үсті биомассасы тұздың концентрациясы жоғарлаған сайын басқа сорттармен салыстырғанда Қазақстан 20 сорттында біршама жоғары (78,22 ден 69,82 %) болған кезде пролин мөлшері де біршама жоғарылап келіп ең жоғары концентрация әсерінен күр төмендеген. Ал, Ларец сортында да жақсы биомасса жинақтауымен пролин синтезі керісінше бірден төмендей бергендігі анықталды. Тәжірибе нәтижелері көрсеткендей ең сезімтал Құлжа сортында сабағының биомассасы төмендеген сайын пролин синтезі керісінше артып отырды. Бұл пролин мөлшерінің құмай дақылы үшін төзімділіктің механизміне жауап бере алмайтындығын көрсетеді.
Keywords: NaCl, тұздану, пролин, құмай, стресс, шаперон.