ЖОҢҒАР ПОПУЛЯЦИЯСЫНЫҢ СИВЕРС АЛМАСЫНЫҢ СОРТ-КЛОНДАРЫНЫҢ ЖЕРСІНДІРІЛГЕН ЖӘНЕ САЛЫСТЫРМАЛЫ СИПАТТАМАСЫ (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2021)
Сиверс алма ағашы-Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы тауларда кең таралған ағаштың таулы-дала және алқаптық түрі. Жабайы алма ормандарының табиғи (in-situ) ареалдарының тозуы, сондай-ақ табиғи популяцияларының қайти қалпына келуінің төмен болуы жағдайында Сиверс алмасының жерсіндірілген коллекциясы әлемдік маңызы бар генетикалық ресурстардың көзі болып табылады. Бұл жұмыстың мақсаты – табиғи және интродукция жағдайында Malus sieversii (Ledeb.) M. Roem түрінің өзгергіштік құрылымын және түрішілік дифференциациясын алманың генеративті мүшелерінің морфологиялық ерекшеліктері мен маусымдық ырғағы негізінде зерттеу. Сиверс алма ағашы (Malus Sieversii (Ledeb.) Roem.) - Қазақстанның оңтүстік-шығыс тауларында кең таралған таулы-дала белдеуінде және алқаптарда өсетін ағаштар. Алматы қаласының Бас Ботаникалық бағындағы Сиверс алмасының жерсіндірілген коллекциясы әлемдік генетикалық ресурстардың көзі болып табылады. Зерттеу нәтижесі бойынша зерттелген алма ағашы формаларының түрішілік өзгергіштігі генеративті мүшелердің гетерогенді морфометриялық параметрлерімен ерекшеленді. Ірі гүлді формалар табиғи популяцияларда да, GBS-де де байқалды. Жоңғар Алатауы жағдайында Пихтовая және Мушабай шатқалдарындағы формаларға үлкен гүл өлшемдері тән болды. Жерсіндірілген колллекцияда Пихтовая шатқалынан іріктелген ТП-19 сорт-клонының күлте жапырақтары үлкен өлшемдерімен ерекшеленді.