ОЦЕНКА ЗАСУХОУСТОЙЧИВОСТИ СОРТОВ СОИ ПО АНАТОМО-МОРФОЛОГИЧЕСКИМ И ФИЗИОЛОГИЧЕСКИМ ПРИЗНАКАМ / ҚЫТАЙ БҰРШАҚТЫҢ АНОТОМИЯ – МОРФОЛОГИЯЛЫҚ БЕЛГІЛЕРІ БОЙЫНША ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚҚА ТӨЗІМДІ СОРТТАРЫН БАҒАЛАУ (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2016)
Қытай бұршақ өсімдігінің құрғақшылықпен күресу үшін әртүрлі факторлардың сәйкестігін бақылау арқылы әртүрлі құрылым қолданылды. Әртүрлі молекулярлы, биологиялық және физиологиялық кезеңнің өзара әсеріне байланысты өсімдіктің құрғақшылыққа төзімділігі өте қиын. Өсімдік жапырағын күюден және күн көзінің әсерінен қорғайтын бейімдеу құралдарына топырақтың төменгі қабатына жететін жоғары ылғалдылықты сіңіруге қабілетті тамыр, ұзын үшкір тамырды қалыптастыру, кіші көлемді жапырақтарды қалыптастыру кезінде жердің үстінгі бөлігіндегі мүшелерінің ылғалдылықты жоғалтуын төмендету, түтікшелердің бөлшектеп жабылуын бақылау, сонымен қатар түктенуі болуы қажет. Қытай бұршақтың құрғақшылыққа төзімді үлгілерін анықтау мақсатында Қазақстанда қолданыстағы және өсімдіктің анотомия – морфологиялық және физиологиялық белгілері бойынша ҚазЕӨШҒЗИ-да селекцияда қолданысқа ие линиялар зерттелді. Зерттеу нәтежиесі бойынша жоғары түкті және түтігінің саны бойынша көп сорттар бөлініп алынды, олар – Селекта 302, Букурия, Воеводжанка, және осмотикалық күйзеліске төзімділігі жағынан жоғары көрсеткіш көрсеткен сорттар – Зен, Терек, Черемош. Растения сои используют различные механизмы для борьбы с засухой, которые регулируется сочетанием различных факторов. Ответ растения на засуху очень сложен и включает в себя взаимодействие между различными молекулярными, биохимическими и физиологическими процессами. К таким адаптивным приспособлениям относятся высокая водопоглощающая способность корней, разработка более длинного стержневого корня, который помогает достичь нижних слоев грунта, снижение испаряемости от надземных органов при формировании листьев меньшего размера, высокая эффективность транспирации, регулировка частичного закрытия устьиц, наличие опушения, которое защищает лист от перегрева и интенсивной солнечной радиации. С целью оценки и выделения засухоустойчивых образцов сои были изучены сорта, допущенные к использованию в Казахстане и перспективные линии селекции Казахского НИИ земледелия и растениеводства по анатомо-морфологическим и физиологическим признакам. По результатам оценки выделены сорта/линии с высокой опушенностью, большим количеством устьиц - Селекта 302, Букурия, Воеводжанка и сорта с высоким индексом устойчивости к осмотическому стрессу Зен, Терек, Черемош.