ГИППОКАМП НЕЙРОНДЫҚ ЖЕЛІСІНДЕГІ ҚОЗУДЫ БАҚЫЛАУДА КАЛЬЦИЙ-ӨТКІЗГІШ КАИНАТТЫ ЖӘНЕ АМРА-РЕЦЕПТОРЛАРЫНЫҢ РОЛІ (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2025)
Орталық жүйке жүйесінің функционалдық тұрақтылығы және оның эпилептиформалық белсенділіктің дамуын қоса алғанда, патологиялық гиперқозуға төзімділігі тікелей тежелу механизміне  сыни түрде тәуелді. Бұл механизмнің тиімді жұмыс істеуі үшін ГАМҚергиялық тежегіш интернейрондар негізгі глутаматергиялық нейрондардан бұрын белсендіріліп, медиаторды бөліп шығаруы керек, бұл ерекше молекулалық механизмді талап етеді. Ересек егеуқұйрықтардың пульстік культуралары мен гиппокамп кесінділерінде жүргізілген зерттеулер ГАМҚергиялық нейрондардың жылдам Ca2+-жауабын көрсететінін, ал глутаматергиялық нейрондардың кідіріспен жауап беретінін көрсетті. Жылдам жауап беретін нейрондар Ca2+-өткізгіш каинатты (СР-КА) және AMPA (СР-АМРА) рецепторларын экспрессиялайтын ГАМҚергиялық интернейрондар екені анықталды. GluA2 суббірлігін қамтымайтын бұл рецепторлар төмен шекті иондық каналдар ретінде қызмет етеді, бұл ГАМҚергиялық жасушаларға ең аз деполяризация кезінде қозуға және ГАМҚ-ны дереу бөліп шығару үшін қажетті Ca2+ сигналын генерациялауға мүмкіндік береді. ГАМҚ(А)-рецепторларын бұғаттау негізгі популяцияның қозу кідірісін толығымен алып тастады, бұл осы әсерді дәл ГАМҚ-тәуелді тежелудің тудыратынын растады. Осылайша, СР-КА және СР-АМРА рецепторларының экспрессиясы нейрондық желінің қозуын бақылауды, кідіртуді және рассинхрондауды қамтамасыз ететін негізгі жасушалық механизм болып табылады, бұл синапстық пластикалық және эпилептогенез механизмдерін түсіну үшін маңызды мәнге ие.
Keywords: медиатор, рассинхрондалу, нейрондар, гиппокамп, эпилептиформды белсенділік, әрекет потенциалы, деполяризация, тежелу, гомеостаз.