(untitled) (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2024)
Бұл зерттеудің мақсаты 2005 жылдан 2018 жылға дейін жүргізілген зерттеу негізінде Тянь-Шань қоңыр аюының екі зерттеу аумағы: Алматы мемлекеттік табиғи қорығы (АМТҚ) және Іле-Алатау мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің (ІА МҰТП) іргелес аумақтарындағы замануи таралуын бағалау болып табылады. Екі аумақ әр түрлі дәрежедегі антропогендік өзгерістермен және қорғау режимімен сипатталады. Мәліметтерді жинау екі әдіспен жүргізілді: 2005-2013 жылдар аралығында жүргізілген далалық зоологиялық әдістер және 2013 жылдан бері қолданылып келе жатқан фотоқақпандарды қолдану арқылы тіркеу. Далалық және қашықтағы әдістермен алынған мәліметтерді салыстыру негізінде фотоқақпандардан алынған алынған деректердің неғұрлым ауқымды және тиімді екені анықталды, олар дәстүрлі далалық әдістермен алынған деректерді растайды және толықтырады. Түрлердің көптігі индексі (KAI) Алматы қорығы үшін маршруттың 1 км-іне 0,56 (±0,33) дара, Іле-Алатау ұлттық паркі үшін 1 км-ге 0,41 (±0,23) дара болды. Қорықта аюдың кездесу индексі, орташа есеппен, 100 фотоқақпан/тәулікке 4,4 тіркелу болды, ал Ұлттық паркте 100 фотоқақпан/тәулікке 2,9 тіркелу құрды. Зерттелген екі аймақта аюлардың күнделікті белсенділігінің әр түрлі екені байқалынды: Алматы қорығында аюлар күндіз белсенді болса, ІА МҰТП аумағында олар негізінен түнде және таңертеңгі уақытта фотоқақпандарға тіркелді. Бұл зерттеуде Іле Алатауы жотасындағы қоңыр аю дараларының таралу өзегі ретінде Алматы қорығы аумағының рөлі көрсетілген. Алматы қорығы бұл түрдің Іле Алатауында 40 жыл бойы санының көптігіне болып сақталуына зор үлесін қосуда. Тіркеудің жоғары деңгейі (фотосуреттер және тікелей бақылаулар) аю популяциясының тұрақты табиғатты қорғау мәртебесіне ие екендігін көрсетеді. ІА МҰТП аумағы жақсы қорғалған және төмен антропогендік жүктемені ұстаған жағдайда аюлардың жеке топтары тұрақты тіршілік ете алатын буферлік аймақ ретінде қызмет көрсете алады. Басқа жағынан, ІА МҰТП аумағында аюлар адам белсенділігінің төмен деңгейі бар секторларда көбінесе байқалды.