(untitled) (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2023)
Бөтен балық түрлері адамдардың қолынан туындаған Жаһандық экологиялық өзгерістердің кең таралған және ықпалды факторына айналды. Арал-Сырдария бассейнінің су айдындары суару үшін үлкен көлемдегі судың алынуына және бөтен балық түрлерінің көбеюі арнайы емес отырғызылуына байланысты антропогендік жүктеменің жоғарылауына ұшырайды. Зерттеудің мақсаты Қарашық өзеніндегі бөтен балық түрлерінің алуан түрлілігін зерттеу болды. Бұл өзен Қаратау таулары ағысынан келетін, су мол жылдары Сырдария өзеніне жететін жалғыз сала болып табылады. 2007-2017 жылдары жинақталған қор материалдарын талдау және 2022 жылдың наурыздан қазанға дейін және 2023 жылдың маусым айында Түркістан және Кентау қалаларының маңында сынамаларды іріктеу негізінде бөгде балық түрлерінің құрамы өзгеретіндігі анықталды. Судың физико-химиялық көрсеткіштерінің көпшілігі тұщы су балықтарының барлық түрлерінің тіршілік етуіне қолайлы деңгейде болды. Бірақ, көптеген сынамалар үлгілерінде осы өзеннің антропогендік ластануын көрсететін нитраттар шамасының жоғарылауы байқалды. Кәсіптік құндылығы жоқ бөтен балықтардың 6 түрі: абботина Abbottina rivularis, горчак Rhodeus ocellatus, псевдорасбора Pseudorasbora parva, элеотрис Hypseleotris cinctus, қытай бұзаубас балығы Rhinogobius cheni, қытай медакасы Oryzias sinensis бар екендігі айқындалды. Олардың ішінде тек псевдорасбора өзенде тұрақты кездесті, басқа да бөтен балықтар түрлердің әртүрлілігі жыл сайын өзгеріп отырды. Биологиялық талдау көрсеткендей, мекен ететін орта бөтен балықтар түрлерінің сәтті көбеюіне мүмкіндік береді, бірақ қолайлы тіршілік ету жағдайлары бар суқоймаларға тән олардың үлкен мөлшерге жетулеріне жол бермейді.