(untitled) (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2023)
Алғаш рет Шаян өзеніндегі (Сырдария бассейні) Triplophysa staruchii теңбіл талма балығының морфологиялық өзгергіштігі мен популяциясының жағдайы туралы мәліметтер келтірілді. Морфобиологиялық талдау кейбір толықтырулармен стандартты схема бойынша жүргізіледі. 44 пластикалық және 16 санау белгілерінің өзгергіштігі, өлшем-салмақ көрсеткіштері және уақыт бойынша қоңдылығы зерттелді. Статистикалық өңдеу әмбебап әдіспен және негізгі компоненттерді талдау арқылы жүзеге асырылды. Сыртқы морфологиялық белгілерді және ас қорыту жүйесінің құрылымын талдау негізінде Шаян өзенінен зерттелген балықтар Triplophysa strauchii (Кесслер, 1874) түріне жататындығы анықталған.. Әр түрлі жылдардағы үлгілер әртүрлі мөлшердегі дарақтармен ұсынылған, бұл көбею мен тіршілік ету үшін жеткілікті жағдайларды көрсетеді. 2013 және 2020 жылдары қоректену жағдайының нашарлауы орын алды, бұл мөлшердің азаюына, қуыс майының азаюына және қоректену коэффициенттеріне әкелді. Дегенмен, қоректену көрсеткіштерінің жеке мәндері айтарлықтай өзгереді, бұл қоректену объектілері үшін түрішілік бәсекелестікті көрсетуі мүмкін. Асимметрия коэффициентінің (КА) шамалы мәндері жеке дамудың тұрақтылығын көрсетеді. 2022 жылы теңбіл тарақ балығының азаюының ең ықтимал себебі - ол су деңгейінің айтарлықтай төмендеуі мен судың температурасының жоғарылауы есебінен жаз мезгілінде құрғақшылықтың орын алу есебінен болуы мүмкін. Жауын-шашынның жылдық ауытқуы табиғи диапазонына да тән, сондықтан оның Шаян өзенінде теңбіл тарақ балығының тіршілік ету ықтималдығы жоғары болады.