(untitled) (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2022)
Ауыр металдардың өсімдіктерге қолайсыздық тудыратын әсеріне жауап ретінде пролиннің жинақталуы зерттелді. Өсімдіктердің ауыр металдар тудыратын стресске жауап реакциясындағы пролиннің рөлін анықтау үшін осы амин қышқылының нитратредуктаза ферментінің тежелуіне тигізетін әсері in vitro жағдайында зерттелді. Пролиннің нитратредуктазаны мырыш, мыс, қорғасын және кадмийдің әсерінен қорғай алатын қабілеті анықталды. Ауыр металдардың әсерінен пайда болатын пролиннің жинақталуының қорғаныстық механизмдері талқыланды. Антиоксиданттардан басқа осмопротектанттар деп аталатын қосылыстар да өсімдіктерде пайда болатын тотығу стресінің кері әсерін жеңілдетуде ерекше роль атқарады. Оларға глицинбетаин, пролин, маннитол жатады. Олардың ішінде пролиннің биологиялық рөлі өсімдіктердің арасында кең тараған. Осы зерттеудің нәтижелері жаздық бидайдың әртүрлі сұрыптарының дәндерін ауыр металдарға төзімділігін, тұқымның өнімділігі мен сапасын арттыру үшін себу алдында өңдеу (прайминг) жасаумен байланысты. Зерттеу тек тұқым өнгіштігін арттыруға, ауыр металмен әсер ету жағдайында олардың көшеттерінің өсуі мен дамуына ғана емес, сонымен қатар праймингтен кейін өсіп шыққан тұқымдарда пролин мөлшерін анықтауға бағытталған. Прайминг пен мыс тұзының ерітіндісінің әртүрлі концентрацияларының жоғарыда айтылған жағдайларында жүргізіліп, бидайдың өскіндеріндегі пролиннің деңгейлерінің қалай өзгеретіні зерттелді. Алынған нәтижелер алғаш рет ауыр металл тудыратын тотығу стресі кезіндегі антиоксиданттар мен осмопротектанттардың ара қатынастарының өзгеретінін көрсетіп отыр.