(untitled) (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2022)
Экономикадағы өнеркәсіптік және энергетикалық секторларының ауқымды бөлігі үлкен көлемде әртүрлі қалдықтарды бөліп шығарады, олар егер шешімін тауып, дұрыс жолға қойылмаса, қоршаған ортаға орны толмас зардабын тигізеді. Көмір күлі ең күрделі және кең таралған антропогендік қалдықтардың бірі болып табылады және дәстүрлі түрде өңдеу мен жою үшін өте мәселелі болып саналады. Қалалық қоқыс орындарына тасталынған КК-қалдықтары топырақты пайдалануға жарамсыз етеді және жер үсті және су экожүйелерін ластайды. Бұл зиянды үрдістер созылмалы ластануға және су, топырақ пен ауаның деградациялануына алып келеді. Біздің алдыңғы эксперименттік зерттеулеріміз көмірден алынған заттардың топыраққа қосылуы топырақтың физика-химиялық және биологиялық қасиеттерін жақсартуға, өсімдіктердің өсуіне және өнімділігінің артуына ықпал ететінін көрсетті. КК-нің басқа да көптеген бейорганикалық модификациялармен салыстырғандағы басты артықшылығы – бұл оның белгілі химиялық құрамы, беткі қасиеттері мен құрылымдық кеуектілігінің арнайы үйлесімі арқасында белгілі бір техникалық тұрғыдан оңай оңтайландыруы мүмкін. Пайдалы топырақ микроорганизмдерін, сонымен бірге ГҚ-ын КК-мен бірге қолдану биотыңайту тетіктері, соның ішінде биологиялық азотты тұту, фосфатты солюбизациялау, фитогормондар өндірісі және биобақылау үдерістері арқылы ауылшаруашылық дақылдар өндірісін ынталандыруы мүмкін. Осылайша, ӨӨЫР-сы КК-ГҚ композиттерін әзірлеуге қатысатын компоненттер ретінде топырақ құнарлылығын сақтаудың маңызды факторы болып табылады және бірлескен инокуляция кезінде қолдануға болады. Ұсынылып отырған зерттеудің мақсаты жаңа буындағы жоғары тиімді биотехнологиялық тыңайтқышты – КК-ГҚ-ӨӨЫР өндіру технологиясын жасау болып табылады. КК дәстүрлі қолданылатын органикалық көң, дигестат, компост және белсенді лаймен біріктіріп жаңа тыңайтқыштар жасаудың болашағы зор. Алайда, КК-нің экологиялық және биогеологиялық табиғаты толық зерттелмеген. КК-не негізделген сапалы өнімдерді әзірлеу қоректік заттардың бөлінуінің сипаттамаларын анықтауды және топырақтың әртүрлі түрлері мен агроэкологиялық жағдайларға әсерін егжей-тегжейлі зерттеуді қажет етеді. Нәтижесінде жаңа тыңайтқыш ретінде КК - ГҚ - ӨӨЫР жобаланатын және функционалданатын болады.