(untitled) (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2016)
Жұмыс қоршаған ортаның ластануын бақылау үшін пайдаланылатын қолданыстағы түрлі биосенсорларға арналған. Биосенсорлар түрлерінің тізімі келтірілген. Ферментті, микробтық және ДНКлық сенсорлердің физикалық жұмыс істеу қағидалары қарастырылған. Эртүрлі ластаушы заттарға сәйкес жауап беретін экспрессияланатын гендердің спектрінің айырмашылықтарына әдебиет мәлеметтері келтірілген. Бұл ұлпаның флуоресцентті сигналы арқылы өзгеше ластаушыға жауап беретін желілер жинагын жасауға және осылайша жоғары эукариот негізіндегі оптосенсорын жүзеге асыруына мүмкіндік береді. Шынында да, қазіргі уақытта дрозофиланың P-элемент кірістіруі (соның ішінде энхансерлік және GFP- белоктық аулағыштар) арқылы гендердің белсенділігін тіркеу болатын генетикалық жинағы өте кең. Drosophila melanogaster генетикалық құрылымының негізінде, микробиологиялық оптосенсорларға жақын немесе оларданың сезімталдығы мен ерекшеліктерінен асып түсетін биосенсерлер құру мүмкіндігі жайлы қорытынды жасалды. Работа посвящена рассмотрению существующего разнообразия биосенсоров, используемых для контроля загрязнений окружающей среды. Представлен перечень типов биосенсоров. Рассмотрены физические принципы действия ферментных, микробных и ДНК-сенсоров. Представлены литературные данные о различиях в спектре экспрессирующихся генов в ответ на различные загрязнители. Это дает возможность создать коллекцию линий, отвечающих на специфический загрязнитель с помощью флуоресцентного сигнала тканей и тем самым реализовать оптосенсор на основе высших эукариот. Действительно, в настоящее время генетические коллекции P-элементных инсерций (в частности энхансерных и GFP-белковых ловушек) дрозофилы, с помощью которых можно регистрировать активность генов, очень широк. Сделано заключение, что возможно создание биосенсоров на основе генетических конcтрукций Drosophila melanogaster, близких по свойствам к микробиологическим оптосенсорам или превосходящих их по чувствительности и специфичности. The work is devoted to the existing variety of biosensors used to control environmental pollution. Provides a list of types of biosensors. The physical principles of enzymatic, microbial and DNA-sensors have been studied. Literature data about the differences in the spectrum of expressed genes in response to various pollutants. This makes it possible to create a collection of lines corresponding to a specific contaminant through the fluorescent signal of tissue and thereby realize Optosensor by higher eukaryotes. Indeed, now genetic collections P-element insertion (in particular enhancer protein and GFP-trap) of Drosophila, via which it is possible to register the activity of genes greatly. According to the conclusion that it is possible to create biosensors based on Drosophila melanogaster genetic constructs, that are similar to the properties of microbiological optosensors or exceeding their sensivity and specoficity.