(untitled) (ҚазҰУ Хабаршысы. Биология сериясы, 2025)
Репродуктивті жүйеге әсер ететін улы металдардың ішінде кадмий ең маңызды рөл атқарады. Кадмий - аталық бездің жұмысын бұзатын факторлардың бірі. Аталық бездегі кадмийдің әсер ету механизмдері өте күрделі және жыныс жасушаларының тамырлы эндотелийінің, Сертоли мен Лейдиг жасушаларының және жасушааралық адгезиялардың зақымдалуын қамтиды. Бұл металл бос радикалдардың әсерін күшейтеді, ферменттік жүйелердің жұмысында өзгерістер еңгізеді және қабыну реакциясын тудырады. Кадмий тудыратын морфологиялық өзгерістерге интерстициальды ісіну және сперматикалық түтікшелі некроз жатады. Бұл мақаланың мақсаты аталық бездерге әсерін зерттеу және аталық бездерге субхронды әсерді бағалау болды. Ересек аталық Wistar егеуқұйрықтары төрт топқа бөлінді: бақылау тобы, екінші топ кадмий хлориді ерітіндісін рұқсат етілген ең жоғары концентрацияда (0,001 мг/л) қабылдаған, үшінші топ кадмий хлоридінің субоксидті дозасын (0,01 мг/л) алған және төртінші топ шоктық дозасын (0,1 мг/л) алған. Аталық бездердегі маңызды минералдар мен кадмийдің концентрациясы, сондай-ақ аталық бездердің гистологиясы мен гистоморфометриясы бағаланды. Субтоксикалық және шоктық дозаларында апоптоздық жасушалар санының артуы байқалды. Сонымен қатар, аталық без эпителийіндегі дегенеративті өзгерістер, жыныс жасушаларының өлуі және Лейдиг жасушаларының зақымдануы байқалды. Нәтижелер аталық бездің Cd-индукцияланған зақымдануының ауырлығы жолға, сондай-ақ әсер ету ұзақтығына байланысты екенін растайды.