MECHANISMS OF LANGYA HENIPAVIRUS (LAYV) PATHOGENESIS: GENOME FUNCTION, HOST CELL INFECTION, AND STRATEGIES OF IMMUNE EVASION

A. Hejran; F.  Neyazi; B. Sawicka; P.  Niazi

doi:10.26577/bb2025103213

Автор(и)

А. Хеджран Гильменд университеті, Гильменд, Ауғанстан https://orcid.org/0009-0000-0443-0305 (неавтентифікований)
Ф. Ниязай Мирвайс Ника университеті, Қандағар, Ауғанстан https://orcid.org/0009-0009-4615-2687 (неавтентифікований)
Б. Савицка Өмір туралы ғылымдар университеті, юблин, Польша https://orcid.org/0000-0002-8183-7624 (неавтентифікований)
П. Ниязи Қандағар университеті, Қандағар, Ауғанстан https://orcid.org/0009-0006-9628-8337 (неавтентифікований)

DOI:

https://doi.org/10.26577/bb2025103213

Ключові слова:

Ланъя хенипавирусы (LayV), вирустық патогенез, геномдық құрылым, иесінің жасушасын жұқтыру, иммундық жауаптан жалтару, жаңа зоонозды вирустар.

Анотація

Ланъя хенипавирусы (LayV) – Paramyxoviridae тұқымдасына жататын, Henipavirus тегіне кіретін, Nipah және Hendra вирустарымен филогенетикалық жағынан туыстас жаңа зоонозды патоген. Алғаш рет 2018 жылы Қытайдың шығыс бөлігінде анықталған бұл вирус өзінің геномдық құрылымы, ықтимал жануарлық резервуары және адам денсаулығына төндіретін қауіпі тұрғысынан ғылыми қауымдастықтың назарын аударды. Бұл шолу LayV вирусының патогенезіне, атап айтқанда оның геномдық құрылымына, иесінің жасушасын жұқтыру механизмдеріне және иммундық жүйеден жалтару стратегияларына арналған. Шолудың мақсаты – LayV туралы қазіргі таңдағы молекулалық және вирологиялық білімді жүйелеу, геномның қызмет ету ерекшеліктерін, жасушаға ену жолдарын және иммундық жауапқа ықтимал әсерін сипаттау. Салыстырмалы геномдық зерттеулерге, гликопротеиндердің жасушаға жабысу және мембранамен қосылу процесіндегі рөліне, сондай-ақ басқа хенипавирустармен салыстыра отырып, болжамды иммундық жалтару механизмдеріне ерекше назар аударылады. Негізгі қорытындылар LayV вирусының 6 геннен тұратын РНҚ геномына ие екенін, басқа хенипавирустарға ұқсас репликация үлгісін көрсететінін және иесінің туа біткен иммундық жауабын тежеуге қабілетті болуы мүмкін екенін көрсетеді. Дегенмен, вирустың жасушалық рецепторларын анықтау және берілу жолдарын нақтылау бағытында бірқатар белгісіздіктер әлі де сақталып отыр. Бұл шолу жаңа вирустық патогенез саласына өз үлесін қосып, «Бір Денсаулық» тұжырымдамасы аясында эпидемиологиялық бақылау, вирусқа қарсы шаралар мен дайындық жоспарларын әзірлеуге негіз қалайды.

Біографії авторів

автор А. Хеджран, афіліація Гильменд университеті, Гильменд, Ауғанстан

Bирусология магистрі, Гильменд университетінің блім беру факультетінің биология кафедрасының асистенті (Гильменд, Ауғанстан, e-mail: abdulbari.hejran94@gmail.com)
автор Ф. Ниязай, афіліація Мирвайс Ника университеті, Қандағар, Ауғанстан

Анестезиология кафедрасы, Мирвайс аймақтық ауруханасы және Жалпы медицина кафедрасы, Медицина факультеті, Мирвайс Ника университеті (Қандағар, Ауғанстан, e-mail: faridoonniazay@gmail.com )
автор Б. Савицка, афіліація Өмір туралы ғылымдар университеті, юблин, Польша

Ауыл шаруашылығы ғылымдарының профессоры (Өсімдік өндірісі технологиясы және тауартану), Өсімдік өндірісі технологиясы және тауартану кафедрасы, Өмір туралы ғылымдар университеті (Люблин, Польша, e- mail: barbara.sawicka@gmail.com )
автор П. Ниязи, афіліація Қандағар университеті, Қандағар, Ауғанстан

Ботаника магистрі (өсімдіктерді қорғау және нематология), Кандагар университетінің білім беру факультетінің биология кафедрасының оку ассистенті (Кандагар, Ауғанстан e-mail: parwiz60@gmail.com)