DENDROCHRONOLOGICAL ANALYSIS OF SCOTS PINE IN THE BAYANAUL NATIONAL PARK

N.B. Mapitov; M. Yu. Klimenko; B.K. Zhumabekova; K.K. Aitlessov

doi:10.26577/bb202510212

Автор(и)

Н.Б. Мапитов «Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті» КеАҚ, Астана қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-9994-9299 (неавтентифікований)
М.Ю. Клименко «Марғұлан университеті» КеАҚ, Павлодар қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0001-6629-0512 (неавтентифікований)
Б.К. Жұмабекова «Марғұлан университеті» КеАҚ, Павлодар қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-3078-3096 (неавтентифікований)
К.К. Айтлесов «Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті» КеАҚ, Астана қ., Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-2186-4222 (неавтентифікований)

DOI:

https://doi.org/10.26577/bb202510212

Ключові слова:

Шотландиялық қарағай, климат, корреляция, радиалды өсу, жауын-шашын, ауа температурасы

Анотація

Ағаштардың радиалды өсуі – олардың өмір бойы күйінің өзгеруін бақылауға және климаттық факторларды ескеруге мүмкіндік беретін күрделі көрсеткіш. Шотландиялық қарағайдың (Pinus sylvestris L.) дендрохронологиялық зерттеулері климат пен өсу арасындағы байланыстар, сондай-ақ өңірлік ерекшеліктер туралы маңызды мәліметтер береді. Солтүстік-Шығыс Қазақстанның орманды даласының құрғақ жағдайында радиалды өсу мен негізгі климаттық айнымалылар (ауа температурасы мен жауын-шашын) арасындағы байланыстардың талдауы жүргізілді. Жылдық сақиналардың өлшеу үшін LINTAB VI құралы қолданылды. Әр сақинаның күнтізбелік жылы Cross Dating әдісімен TsapWin компьютерлік бағдарламасы арқылы анықталды. Кросс-танысу дәлдігі COFEHA мамандандырылған компьютерлік бағдарламасында корреляциялық талдау арқылы тексерілді. Шотландиялық қарағайдың (Pinus sylvestris L.) ерте ағаштарының өсуіне негізгі шектеуші әсер мамыр-маусым айларындағы жоғары ауа температурасының әсер ететіні анықталды. Шотландиялық қарағайдың өсуі ағымдағы вегетациялық кезеңдегі жауын-шашын мөлшеріне байланысты екендігі көрсетілген. Баянауыл табиғи паркінің хронологиясын сыртқы орта факторларына сезімтал емес деп санауға болады, өйткені сезімталдық коэффициенті 2,8 құрайды. ...

Біографії авторів

автор Н.Б. Мапитов, афіліація «Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті» КеАҚ, Астана қ., Қазақстан

PhD докторы, доцент (ассистент), «Торайғыров университеті» КЕАҚ биология және экология кафедрасының аға оқытушысы, Павлодар
автор М.Ю. Клименко, афіліація «Марғұлан университеті» КеАҚ, Павлодар қ., Қазақстан

биология ғылымдарының магистрі, Биоценология және қоршаған ортаны зерттеу ғылыми орталығының ғылыми қызметкері, «Павлодар педагогикалық университеті» КЕАҚ. Әлкей Марғұлан», Павлодар, Қазақстан
автор Б.К. Жұмабекова, афіліація «Марғұлан университеті» КеАҚ, Павлодар қ., Қазақстан

биология ғылымдарының докторы, Әлкей Марғұлан атындағы Павлодар педагогикалық университеті, Павлодар, Қазақстан
автор К.К. Айтлесов, афіліація «Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті» КеАҚ, Астана қ., Қазақстан

PhD докторант, «Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті» КеАҚ, Астана