Создание и экологическое испытание скороспелых форм яровой мягкой пшеницы, полученных при помощи клеточной технологии (Experimental biology, 2016)
Жаздық жұмсақ бидайдың жаңа коммерциялық маңызды 28 сорттарынан 398 регенерант өсімдік R0 ұрпағы алынды. Олардың арасынан 18 сорттын 110 регенерант өсімдіктерінен R1 дәндері алынды. Осы 110 линияларының R1 арасынан бастапқы сорттан 3-6 күнге тез пісіп жетілетін 47 линия (37,0%) сұрыпталды. Солтүстік және Орталық Қазахқстан жағдайларныдағы өткізген экологиялық сынағы R2 ұрпағындағы сұрыптап алынған линиялардың 1-8 кунге тез пісіп жетілетіні туралы көрсеткіштерінін айқын дәләлдеуге және әр аймаққа перспективті өнімділігі жоғары және құрғақшылыққа төзімді тез пісіп жетілетін (25,7%-47,7%) формаларын сурыптап алуға көмектесті. Өсімдік-регенеранттарының Қазақстанның әр түрлі экологиялық зоналарындағы зерттеу нәтижесінде құнды белгілері бар тез пісіп жетілетін формалар таңдалып алынды. Нәтижиесінде Солтүстік және Орталық Қазахқстан жағдайларында өндіруге болатын жаздық жұмсақ бидайдың құнды шаруашылық-биологиялық белгіліері бар тез пісіп жетілетін формаларын клеткалық тенология арқылы алуға болатын мумкіндігі көрсетілді. Получено 397 растений-регенерантов R0 поколения из длительно культивируемых каллусов 28 коммерчески важных сортов пшеницы нового поколения. Из них 110 растений-регенерантов 18 сортов дало семенное потомство R1, при выращивании которого отобрано 47 линий R1 поколения (37,0%), опережающих исходные сорта по срокам созревания на 3-6 дней. Экологическое испытание отобранных линий в R2 поколении в условиях Северного и Центрального Казахстана позволило подтвердить проявление признака раннего созревания (на 1-8 дней) и отобрать наиболее перспективные для каждого региона скороспелые формы (25,0%-47,7% от числа испытанных линий) с признаками высокой продуктивности и засухоустойчивости. В результате, показана принципиальная возможность создания при помощи разработанной нами клеточной технологии скоро-спелых форм яровой мягкой пшеницы с комплексом ценных хозяйственно-биологических признаков для возделывания в условиях Северного и Центрального Казахстана.398 R0 plants were regenerated from long-term cultivated calli of 28 commercially important new generation’s wheat varieties. From these 110 plants of 18 varieties brought up R1 seed generation. 47 lines (37%) from those 110 lines of R1 we selected that had accelerated term of maturation on 3-6 days compared to initial varieties. Ecological trial of selected lines in R2 generation at North and Central Kazakhstan conditions allowed to prove the expression of the precocity trait (accelerated development on 1-8 days) and to select the precocious forms (25-47,7% from the number of lines tested) with high productivity and drought resistance traits which were most prospective for each region. Thus, we have shown the principal possibility of the creation of spring wheat precocious forms with the complex of valuable economic-biological traits for growing in North and Central Kazakhstan by the use of cell technology developed by us.
Keywords: пшеница; каллусные ткани; растения-регенеранты; признак скороспелости; экологическое испытание.