INFLUENCE OF REGULATORY FACTORS ON BIOMORPHOLOGICAL DEVELOPMENT STEVIA REBAUDIANA IN VITRO

I.Yu. Chidunchi; A.A.  Abdygazizova; М. Kravka; A.B.  Kaliyeva; Sh.Zh . Arynova; N.P.  Korogod

doi:10.26577/bb2025102110

Автор(и)

И.Ю. Чидунчи Торайғыров университет, Қазақстан, Павлодар қ. https://orcid.org/0000-0003-1885-9529 (неавтентифікований)
A.A. Абдыгазизова Торайғыров университет, Қазақстан, Павлодар қ. https://orcid.org/0009-0005-2096-4194 (неавтентифікований)
М. Кравка Чехия жаратылыстану ғылымдары университеті, Чехия, Прага қ. https://orcid.org/0000-0002-4031-7251 (неавтентифікований)
А.Б. Калиева Торайғыров университет, Қазақстан, Павлодар қ. https://orcid.org/0000-0002-3210-1207 (неавтентифікований)
Ш.Ж. Арынова Торайғыров университет, Қазақстан, Павлодар қ. https://orcid.org/0000-0002-9895-7649 (неавтентифікований)
Н.П. Корогод Марғұлан университет, Қазақстан, Павлодар қ. https://orcid.org/0000-0002-3211-2336 (неавтентифікований)

DOI:

https://doi.org/10.26577/bb2025102110

Ключові слова:

Stevia rebaudiana, in vitro, реттеуші факторлар, құнарлы орта, өсімдіктердің биоморфологиясы, сахароза, өсу гормоны, IBA

Анотація

Мақалада реттеуші факторлардың бүкіл дүние жүзінде табиғи тәттілендіргіштерді өндіру үшін кеңінен өсірілетін Stevia rebaudiana (бал стевиясы) өсімдіктерінің биоморфологиялық дамуына әсері туралы жаңа мәліметтер ұсынылған. Стевия өзінің уытсыздығының, биологиялық белсенділігінің және зиянды әсерлері болмауының арқасында қызығушылық тудырады. Стевияның ауруларға төзімді қалаулы белгілерімен сұрыптарын өсіру үшін дәстүрлі селекциямен қатар биотехнологиялық тәсілдер де белсенді дамуда. Стевия өсіру бойынша зерттеулер оның қанттан алынатын және денсаулыққа, сондай-ақ қант диабеті тәрізді созылмалы ауруларды емдеуге жағымсыз әсер ететін синтетикалық тәттілендіргіштердің қауіпсіз баламасы ретіндегі потенциалының мәнмәтінінде көбірек маңызға ие болып келеді. Жасалған зерттеулер S. rebaudiana морфогенезіне өсу реттеуіштерінің тиімділігін көрсететін маңызды факторларды анықтады. Мақалада биотехнологиялық әдістер соның ішінде in vitro микрокөбею ұсынылған, олар ірі масштабты өндіріс, жаңа сұрыптар шығару және бағалы генотиптерді сақтап қалу үшін мүмкіндіктер ашады. Мурасиге и Скоуга ортасында сахарозаның қойырлығынан және де фитогормондардан тәуелділік бар екендігі анықталды. Эксперимент барысында құнарлы ортада сахароза мен өсу гормондарының оңтайлы қойырлығы таңдалды. ...

Біографії авторів

автор И.Ю. Чидунчи, афіліація Торайғыров университет, Қазақстан, Павлодар қ.

PhD, Торайғыров университетінің Биология және экология кафедрасының қауымдастырылған профессоры, (Павлодар, Қазақстан, e-mail: chidunchi_irina@mail.ru)
автор A.A. Абдыгазизова, афіліація Торайғыров университет, Қазақстан, Павлодар қ.

Торайғыров университетінің Биология және экология кафедрасының магистранты (МБ-22н), (Павлодар, Қазақстан, e-mail: pwju@mail.ru)
автор М. Кравка, афіліація Чехия жаратылыстану ғылымдары университеті, Чехия, Прага қ.

PhD экология саласындағы, Чехия жаратылыстану ғылымдары университеті (Прага қ, Чехия e-mail: kravka@fzp.czu.cz.)
автор А.Б. Калиева, афіліація Торайғыров университет, Қазақстан, Павлодар қ.

биология ғылымдарының кандидаты, доцент, Торайғыров университетінің Биология және экология кафедрасының меңгерушісі, (Павлодар, Қазақстан, e-mail: ainanurlina80@mail.ru)
автор Ш.Ж. Арынова, афіліація Торайғыров университет, Қазақстан, Павлодар қ.

PhD, Торайғыров университетінің Биология және экология кафедрасының қауымдастырылған профессоры, (Павлодар, Қазақстан, e-mail: shinar_uzh@mail.ru)
автор Н.П. Корогод, афіліація Марғұлан университет, Қазақстан, Павлодар қ.

биология ғылымдарының кандидаты, доцент, Марғұлан университетінің жаратылыстану жоғары мектебінің доценті (Павлодар, Қазақстан, e-mail: natalya_korogod@mail.ru)